Department of Faculty and Hospital Surgery №1 http://surgery.med.tma.uz/ of Tashkent Medical Academy Sun, 29 Jan 2023 19:44:03 +0000 en-US hourly 1 http://surgery.med.tma.uz/wp-content/uploads/2021/08/cropped-tma-new-logo-32x32.png Department of Faculty and Hospital Surgery №1 http://surgery.med.tma.uz/ 32 32 Мастер Класс http://surgery.med.tma.uz/archives/4101 http://surgery.med.tma.uz/archives/4101#respond Sun, 29 Jan 2023 19:38:10 +0000 https://surgery.med.tma.uz/?p=4101 27-28 января на клинической базе кафедры факультетской и госпитальной хирургии № 1, в многопрофильной клинике Ташкентской медицинской академии был проведён мастер-класс «Новые технологии в хирургии и гинекологии» с участием профессоров Щвейцарской университетской клиники Пучкова Константина Викторовича и Воронович Надежды Антоновны в рамках цикла повышения квалификации врачей «Оперативная и диагностическая эндохирургия». В мероприятии приняли участие хирурги…

The post Мастер Класс appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
27-28 января на клинической базе кафедры факультетской и госпитальной хирургии № 1, в многопрофильной клинике Ташкентской медицинской академии был проведён мастер-класс «Новые технологии в хирургии и гинекологии» с участием профессоров Щвейцарской университетской клиники Пучкова Константина Викторовича и Воронович Надежды Антоновны в рамках цикла повышения квалификации врачей «Оперативная и диагностическая эндохирургия».
В мероприятии приняли участие хирурги и гинекологи с различных регионов Узбекистана, курсанты цикла повышения квалификации «Оперативная и диагностическая эндохирургия».
Были выполнены две показательные операции.
1. Лапароскопическая коррекция ГПОД и холецистэктомия у пациентки с длительно страдающей изжогой и болью за грудиной и правом подреберье.
2. Лапароскопическая субтотальная гистерэктомия с маточными трубами и сохранением яичников. У пациентки был диффузный аденомиоз, она длительно страдала обильными кровотечениями со значительным снижением гемоглобина. Консервативная терапия была неэффективной.
⠀Во время операции и за круглым столом была обширная дискуссия по терапевтическому и хирургическому лечению пациентов с ГПОД, показаний к операции, выборе метода фундопликации. Особенно сделан акцент на физиологическом ее характере.
⠀Гости выразили особенную благодарность организаторам мастер-класса:
– Ректору Ташкентской медицинской академии профессору Шадманову Алишеру Каюмовичу;
Заведующему кафедрой факультетской и госпитальной хирургии № 1, профессору Хакимову Муроду Шавкатовичу;
Доценту кафедры факультетской и госпитальной хирургии Саттарову Ойбеку Тохировичу за прекрасную организацию мероприятия.

The post Мастер Класс appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4101/feed 0
Нашу кафедру посетит профессор Пучков Константин Викторович http://surgery.med.tma.uz/archives/4094 http://surgery.med.tma.uz/archives/4094#respond Fri, 20 Jan 2023 17:28:59 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=4094 Уважаемые друзья, коллеги, студенты, интересующиеся хирургией и наши больные!!! 26-29 января 2023 года нашу кафедру (клинику) посетит профессор Пучков Константин Викторович, знаменитый в мире хирург-лапароскопист, основатель российской школы эндоскопической хирургии. Планируется выполнение ряда лапароскопических операций на органах брюшной полости и забрюшинного пространства, гинекологические операции!!! Приглашаем на мастер класс специалистов: хирургов, урологов, гинекологов, проктологов.

The post Нашу кафедру посетит профессор Пучков Константин Викторович appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Уважаемые друзья, коллеги, студенты, интересующиеся хирургией и наши больные!!!
26-29 января 2023 года нашу кафедру (клинику) посетит профессор Пучков Константин Викторович, знаменитый в мире хирург-лапароскопист, основатель российской школы эндоскопической хирургии.
Планируется выполнение ряда лапароскопических операций на органах брюшной полости и забрюшинного пространства, гинекологические операции!!!
Приглашаем на мастер класс специалистов: хирургов, урологов, гинекологов, проктологов.

The post Нашу кафедру посетит профессор Пучков Константин Викторович appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4094/feed 0
1-сонли факультет ва госпитал жаррохли кафедраси мудири проф. Хакимов М.Ш., проф. Беркинов У.Б., доцент Саттаров О.Т. лар Россия Федерациясининг Москва шахрида бўлган “Халқаро иштирок билан миллий хирургик конгресс 2022” да иштирок этди http://surgery.med.tma.uz/archives/4069 http://surgery.med.tma.uz/archives/4069#respond Mon, 28 Nov 2022 16:30:53 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=4069 Конгресс 25 октябр Москва шахрида “Космос” мехмонхонасининг конгресс холлида ўз ишини бошлади.   Конгресс пленар кисми хирургик жамиятнинг расини сайлаш ва бир катор ташкилий ишлар билан бошланди. Тушдан сўнг барча секциялар буйича докладлар килинди. Биз барча секцияларда қатнашиб янги билим ва кўникмаларни ўзлаштирдик. Конгрес холнинг кириш кисмида барча янги технологиялар бўйича ишлаб чиқарувчиларнинг кўргазмалари тақдим…

The post 1-сонли факультет ва госпитал жаррохли кафедраси мудири проф. Хакимов М.Ш., проф. Беркинов У.Б., доцент Саттаров О.Т. лар Россия Федерациясининг Москва шахрида бўлган “Халқаро иштирок билан миллий хирургик конгресс 2022” да иштирок этди appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Конгресс 25 октябр Москва шахрида “Космос” мехмонхонасининг конгресс холлида ўз ишини бошлади.

 

Конгресс пленар кисми хирургик жамиятнинг расини сайлаш ва бир катор ташкилий ишлар билан бошланди. Тушдан сўнг барча секциялар буйича докладлар килинди. Биз барча секцияларда қатнашиб янги билим ва кўникмаларни ўзлаштирдик.

Конгрес холнинг кириш кисмида барча янги технологиялар бўйича ишлаб чиқарувчиларнинг кўргазмалари тақдим этилди. Ишлаб чиқарувчилар билан сухбатлар ўтқаздик, ташриф қоғозларини олдик ва шартномалар туздик.

Куннинг иккинчи ярмида бизни “Диафрагманинг қизилўнгач тешиги чуррасида лапаросокпик технологиялар” бўйича маърузамиз бўлди. Маърузамиз олимларда қизиқиш уйғотди ва бир қанча мунозарали саволлар берилди.

Конгресснинг иккинчи ва учинчи кунлари хам барча секцияларда маърузалар бўлди ва қатнашиб янги маълумотларни олдик.

Айниқса 27-ноябр куни баритарик хирургияга бағишланган секция маърузалари замонавий технологияларда жаррохлик амалиётларини ўтқазиш бўйича, сливрезекциянинг асоратлари ва уларни олдини олиш бўйича амалий тавсиялар берилди.

Конгрессдан янги билим ва кўникмаларни ўзлаштириб келдик, ва айниқса бу кафедрамизда талабаларни ўқитишда замонавий жаррохлик усулларини тадбиқ этиш учун замин бўлиб хизмат қилади.

The post 1-сонли факультет ва госпитал жаррохли кафедраси мудири проф. Хакимов М.Ш., проф. Беркинов У.Б., доцент Саттаров О.Т. лар Россия Федерациясининг Москва шахрида бўлган “Халқаро иштирок билан миллий хирургик конгресс 2022” да иштирок этди appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4069/feed 0
Toshkent tibbiyot akademiyasida amaliy tibbiy ko’nikmalar bo’yicha o’tqazilayotgan “Tibbiyot moxirlari” 2-halqaro olimpiadasining saralash bosqichida 7-seksiya (ixtisoslashtirilgan jarroxlik) bo’yicha 1-tur natijalari http://surgery.med.tma.uz/archives/4087 http://surgery.med.tma.uz/archives/4087#respond Wed, 16 Nov 2022 17:07:56 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=4087 Olimpiada qatnashish uchun TTA 1-davolash, 2-davolash va tibbiy pedagodika  4-, 5-, 6- kurslaridan 22 talaba ariza bilan murojat qildi shundan 14 talaba qatnashdi. Olimpiada 1-bosqichini tashkil etish uchun xirurgik kasalliklar, otolaringologiya, anesteziologiya-reanimatologiya, travmatologiya va neyroxirigiya, onkologiya, oftalmologiya, hamda urologiya fanlarini o’z ichiga olgan jami 20 ta test savollari tayorlandi. 2 – bosqichda esa hay’at a’zolari…

The post Toshkent tibbiyot akademiyasida amaliy tibbiy ko’nikmalar bo’yicha o’tqazilayotgan “Tibbiyot moxirlari” 2-halqaro olimpiadasining saralash bosqichida 7-seksiya (ixtisoslashtirilgan jarroxlik) bo’yicha 1-tur natijalari appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Olimpiada qatnashish uchun TTA 1-davolash, 2-davolash va tibbiy pedagodika  4-, 5-, 6- kurslaridan 22 talaba ariza bilan murojat qildi shundan 14 talaba qatnashdi.

Olimpiada 1-bosqichini tashkil etish uchun xirurgik kasalliklar, otolaringologiya, anesteziologiya-reanimatologiya, travmatologiya va neyroxirigiya, onkologiya, oftalmologiya, hamda urologiya fanlarini o’z ichiga olgan jami 20 ta test savollari tayorlandi. 2 – bosqichda esa hay’at a’zolari bilan birga munozarali vaziyatlar bo’yicha bilimlari baxolandi (rus va o’zbek tilida).

1-bosqichda talabalarga tayorlab qo’yilgan test savollari va javobini belgilash uchun javoblar varaqasi (o’zbek va rus tillarida) tarqatildi bunda talabalar distantsiya saqlagan holda joylashtirildi. Testni yechish uchun 30 daqiqa berildi. Olimpiada o’tqazish jarayonini hay’at a’zolari nazorat qilib turishdi. Vaqt tugaganida javoblar varaqasi yig’ib olindi. Test javoblariga ko’ra yuqori bal to’plagan 3 ta talaba umumiy xisobda 9.0 ball to’plab keying bosqichga o’tqazildi.

 

FIO guruh fakulteti kafedra
1 Sayfullayev Sohibjon Odil o’g’li 506 c davolash 1 1-son fakultet va gospital xirurgiya
2 Sobirov Mirjalol Mirzohid o’g’li 501 b Tibbiy pedagogika Anesteziologiya va reanimatologiya.
3 Jumanazarova Moxinur Jumanazar qizi 404 davolash 2 1-son fakultet va gospital xirurgiya.

The post Toshkent tibbiyot akademiyasida amaliy tibbiy ko’nikmalar bo’yicha o’tqazilayotgan “Tibbiyot moxirlari” 2-halqaro olimpiadasining saralash bosqichida 7-seksiya (ixtisoslashtirilgan jarroxlik) bo’yicha 1-tur natijalari appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4087/feed 0
TURIZM: JАDАL RIVOJLАNАYOTGАN TАRMOQ http://surgery.med.tma.uz/archives/4053 http://surgery.med.tma.uz/archives/4053#respond Mon, 10 Oct 2022 06:25:54 +0000 http://surgery.med.tma.uz/archives/4053 Turizm bugungi kunda tez rivojlanayotgan va daromadi boʻyicha yetakchi sohalardan biri hisoblanadi. Soʻnggi yillarda turizm jahon eksportida oʻzining ulkan hissasiga ega boʻldi va butunjahon yalpi ichki mahsulotining 11%ni tashkil qilmoqda. Soʻnggi 40 yil davomida boshqa mamlakatlarga tashrif buyuruvchi turistlar soni 20 martaga, turizmdan keluvchi daromad 60 martaga oshdi va xalqaro turizmdan olinuvchi daromad 400 mlrd.…

The post TURIZM: JАDАL RIVOJLАNАYOTGАN TАRMOQ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Turizm bugungi kunda tez rivojlanayotgan va daromadi boʻyicha yetakchi sohalardan biri hisoblanadi. Soʻnggi yillarda turizm jahon eksportida oʻzining ulkan hissasiga ega boʻldi va butunjahon yalpi ichki mahsulotining 11%ni tashkil qilmoqda. Soʻnggi 40 yil davomida boshqa mamlakatlarga tashrif buyuruvchi turistlar soni 20 martaga, turizmdan keluvchi daromad 60 martaga oshdi va xalqaro turizmdan olinuvchi daromad 400 mlrd. dollarga yetdi. Xususan, Oʻzbеkistоnda erishilayotgan muvaffaqiyatlar zaminida iqtisоdiyotni libеrallashtirishni chuqurlashtirish, mamlakatni mоdеrnizatsiyalash, barcha sоhalarni, jumladan, xizmat koʻrsatish sоhasining yеtakchi tarmоqlaridan biri boʻlgan turizmni ham barqarоr rivоjlantirish yotibdi.

Mamlakatimiz turizm sohasida ulkan salohiyatga ega boʻla turib, uzoq yillar bu imkoniyatdan toʻliq va samarali foydalanilmadi. Turizm rivoji uchun qulay iqtisodiy va tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlar yaratilmadi, hamma oʻz bilganicha faoliyat yuritib keldi.

Davlatimiz rahbarining 2016-yil 2-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlantirishni ta’minlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi farmoniga muvofiq, sayyohlik mamlakatimiz iqtisodiyotining strategik tarmogʻi sifatida belgilandi. Prezidentning 2017-yil 16-avgustdagi qarori bilan 2018-2019-yillarda turizm sohasini rivojlantirish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar dasturi tasdiqlandi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-fevraldagi “Ichki turizmni jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3514-sonli qarorining qabul qilinishi mamlakatimiz ijtimoiy hayotidagi muhim voqealardan biri boʻldi. Ushbu qaror orqali ichki turizm tobora rivojlanib borayotgan mamlakatimizda koʻplab vatandoshlarimizning yurtimiz boʻylab sayohat qilishiga keng imkoniyatlar yaratildi.

Ushbu qarorga koʻra “Oʻzbekiston boʻylab sayohat qil!” ichki turizmni rivojlantirish dasturi qabul qilindi va ushbu dasturning amalga oshirilishi mamlakatda sayyohlik madaniyatining rivojlanishiga sezilarli ta’sir koʻrsatdi. Mamlakatda ichki sayyohlarning umumiy soni 2016-yildagi 8,8 milliondan 2019-yilda 14,7 milliondan, 2021-yilda esa 15 milliondan oshgan.

Soʻnggi yillar ichida Oʻzbekistonda 833 ta yangi mehmonxonalar: yirik, oʻrta va kichik mehmonxonalar foydalanishga topshirilgan. Joylashtirish fondlarining umumiy soni 1442 taga yetgan. Bunda xonalar soni – 33,4 ming donani tashkil etayotgan boʻlsa, undagi oʻrinlar – 71,2 taga yetkazilgan. Ayni paytda Oʻzbekistonda yuzlab yangi mehmonxona loyihalari barpo etilmoqda, ular yaqin kelajakda foydalanishga topshirilishi rejalashtirilgan.

2022-yil mart oyida Oʻzbekistonda barcha toifadagi mehmonxonalar va hostellarni oʻrtacha band qilish boʻyicha statistik ma’lumotlar tahlili ijobiy oʻzgarishlarni koʻrsatgan. Ya’ni 28-30-mart kunlari – uch kunlik davrdagi yuklama respublika boʻyicha 70,8 foizdan ortiq, Toshkent shahrida 83,6 foiz, Samarqandda 62,3 foiz, Qoraqalpogʻistonda 93,9 foiz, Xorazmda 56,3 foiz, Buxoroda 46 foizni tashkil etgan. Bu juda yaxshi koʻrsatkichlar boʻlib, turizm industriyasining oʻsishidan, mehmonxona biznesi uchun esa rentabellikning tez tiklanishidan darak beradi.

Ma’lumot uchun, 2017-yilda mehmonxonalarning bandlik darajasi 39,3 foizni, 2019-yilda – 53,1 foizni, pandemiyaning oʻtkir davrida – 22,1 foizni, oʻtgan yili bandlik koʻrsatkichi 36,3 foizni tashkil etgan.

2019-2022-yillarda Oʻzbekistonda boʻlgan sayyohlar sonining tahlili sezilarli tiklanish dinamikasini koʻrsatmoqda, garchi 2022-yilda bu koʻrsatkich 15 foizga ortda qolayotgan boʻlsa-da, xonalar soni 2019-yilga nisbatan 26 147 oʻrindan 33 411 tagacha, ya’ni 7264 ta mehmonxona xonasiga (21,7 foiz) oshgan.

Oʻzbekiston mehmonlari orasida mahalliy sayyohlar va mamlakat fuqarolaridan tashqari rossiyaliklar – 23,4 foiz, qozogʻistonliklar – 18,9 foiz, tojikistonliklar – 14,4 foiz, turkiyaliklar – 7,7 foizni tashkil etdi. Mehmonxonalarda yashovchi barcha xorijliklar: qirgʻizistonliklar – 6,3 foiz, belarusliklar – 4,6 foiz, xitoyliklar – 3,2 foiz, fransiyaliklar – 1,7 foiz.

2019-yilning pandemiyadan oldingi davrida 84,8 ming nafar chet el fuqarosi yashagan boʻlib, umumiy ulushda eng koʻp rossiyaliklar – 16,8 foizni, qozogʻistonliklar – 15 foizni, tojikistonliklar – 6,3 foizni, xitoyliklar – 6,1 foizni, afgʻonistonliklar – 5,7 foiz, turkiyaliklar – 5,5 foizni tashkil etgan.

2022-yil 19-sentabr kuni Prezident Sh.Mirziyoyev raisligida mamlakatimizning ichki va tashqi turizm salohiyatini yanada oshirish chora-tadbirlari yuzasidan videoselektor yigʻilishi boʻlib oʻtdi.

Davlatimiz rahbari bu yili turizm uchun pandemiyadan keyin qayta tiklanish davri boshlanganini taʼkidladi. Jumladan:

– sentabrgacha boʻlgan davrda yurtimizga kelgan xorijiy turistlar soni 2021-yilga nisbatan 3 baravarga koʻpaydi va 3,1 million nafarni tashkil etdi;

– yil boshidan turizm eksporti hajmi 926 million dollar boʻldi (2019-yil davomida 951 million dollar boʻlgan);

– yurtimizga kelgan mehmonlarning sayohati oʻrtacha 4-5 kungacha, sarflagan mablagʻi 305 dollargacha koʻpaydi (bu 2019-yilda oʻrtacha 3 kunni tashkil etib, ular 195 dollar sarflagan);

Ichki sayohat qiluvchilar soni ham oʻtgan yilga nisbatan 3,5 baravarga oʻsib, 7,5 million nafarni tashkil qildi.

Turizmda topilgan daromadning 30 foizi odamlarning qoʻliga ish haqi boʻlib borishi, sanoatda va boshqa tarmoqlarda bu 10 foizdan oshmasligi koʻrsatib oʻtildi. Turizm sohasida yaratilgan bitta ish oʻrni turdosh tarmoqlarda qoʻshimcha ikkita ish oʻrni paydo boʻlishiga turtki beradi.

Yigʻilishda taʼkidlanganidek, yil boshidan Samarqand – 900 ming, Fargʻona – 850 ming, Andijon – 650 ming ichki sayyohlarni qabul qilib, bu borada peshqadam boʻldi.

Lekin ayrim viloyat, tuman va shaharlar natijalari yaxshi emas. Sirdaryoga – 151 ming, Navoiyga – 262 ming, Jizzaxga – 275 ming ichki sayyoh tashrif buyurib, bu ularning salohiyatidan ancha kam boʻldi.

Chetdan kelgan turistlar uchun koʻrsatilgan xizmatlar Qashqadaryoda juda past boʻlib, Shahrisabz, Yakkabogʻ, Qamashi, Kasbi tumanlarida turizm xizmatlari umuman koʻrsatilmagan.

Shu bilan birga, Jizzax, Navoiy, Sirdaryo, Namangan va Surxondaryoda ham xorijiy turistlarga xizmat koʻrsatishdan tushumlar qolgan hududlardan ancha orqada.

Ayniqsa, Sherobod, Oltinsoy, Kosonsoy, Toʻraqoʻrgʻon, Arnasoy, Karmana, Urgut, Guliston, Yangiyoʻl, Xiva tumanlarida turizm xizmatlari umuman koʻrsatilmagan.

Turizm vazirligi va viloyat hokimlari oldiga yangi imkoniyatlardan foydalanib, kelgusi yilda kamida 7 million xorijiy va 12 million ichki turistlarni jalb qilish vazifasi qoʻyildi.

Kelgusi yilda turizm eksportini kamida 2 milliard dollarga yetkazish uchun barcha imkoniyatlar borligi taʼkidlandi.

Ayni paytda Oʻzbekiston chet el sayyohlari uchun toʻliq ochiq. Bu borada barcha cheklovlar olib tashlandi. Oʻzbekistonda turizm sohasining jadal tiklanishida ijobiy tendensiyalar kuzatilmoqda va yuqoridagi raqamlar 2022-yil oxiriga kelib 4,5 million nafargacha xorijiy sayyohlar mamlakatimizga kirib kelishini koʻrsatmoqda.

Avvalroq Oʻzbekiston tarixi, madaniyati va oʻzbek tilining xorij davlatlarida targʻibotiga 10 mlrd. soʻm ajratilishi mumkinligi, Oʻzbekiston va Rossiya turizm sohasidagi hamkorlikni rivojlantirishga kelishib olgani toʻgʻrisida xabar berilgandi. Koʻplab xalqaro nashrlarning fikriga koʻra, mamlakatimiz 2020-yilda eng jozibador sayyohlik joylaridan biriga aylangan.

Ta’kidlash joizki, turizm industriyasi millionlab odamlarning tirikchiligini ta’minlaydi, milliardlab insonlarga esa oʻz xalqi va boshqa mamlakatlar xalqlarining madaniy oʻziga xosligini, shuningdek, tabiat boyligini qadrlash imkoniyatini beradi. Ayrim davlatlarda ushbu tarmoqning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etadi va umuman olganda, turizm industriyasi jahon iqtisodiyotida yirik eksport tarmoqlardan uchinchi oʻrinni egallaydi.

2020-yilda COVID-19 pandemiyasi butun jahon iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi, biroq global yalpi ichki mahsulotning 70 foizga qisqarishi turizm sohasidagi yoʻqotishlar hisobiga sodir boʻldi.

Oʻzbekistonda 2021-yilning ikkinchi choragidan boshlab turizm sohasi asta-sekin tiklana boshladi va 2022-yil birinchi chorak koʻrsatkichlari 2021- yilning shu davr koʻrsatkichlariga nisbatan ancha yuqori boʻldi. Shu bilan birga, Britaniyaning “The Independent” internet nashri sayohatchilarning tavsiyalari asosida, 2022-yilda tashrif buyurish uchun eng mashhur 10 ta joyni tanladi. Roʻyxatga Norman orollari, Qohira (Misr), Janubiy-gʻarbiy Turkiya, Valensiya (Ispaniya), Oʻzbekiston, Belfast (Shimoliy Irlandiya), Butan, Turin (Italiya) va Britaniya Kolumbiyasi (Kanada) kiradi. Avstraliyaning “Lonely Planet” xalqaro nashriyot kompaniyasi esa Oʻzbekistonni may oyida katta boʻlmagan byudjetga tashrif buyurishga arziydigan davlatlarning “istaklar roʻyxatidagi moʻjizalar va sarguzashtlar ortidan sayohatlar” toifasidagi roʻyxatiga kiritdi. Nashriyot taʼkidlaganidek, ming yillar davomida Markaziy Osiyoning madaniy yuragi deb hisoblangan Oʻzbekistonga sayohatda inkor etib boʻlmaydigan romantik nimadir bor. Bu, ayniqsa, Oʻzbekistonning uchta tarixiy shahri – Samarqand, Buxoro va Xivaga tegishlidir. Ular hali ham qadim zamonlar haqida gapirib turadigan mozaikali maqbaralar, masjidlar va madrasalar bilan porlab turadi.

2022-yil yanvar-mart oylarida Oʻzbekiston Respublikasiga MDH davlatlaridan tashrif buyurgan chet el fuqarolari 578,58 ming kishini tashkil etdi, bu jami tashrif buyurganlarning 94,9 % ni tashkil etadi, boshqa davlatlardan 31,01 ming kishi (yoki 5,1 %) tashrif buyurgan. Pandemiya sababli kiritilgan karantin choralari va davlatlararo sayohatlarni taqiqlash 2021-yilning bahoriga qadar turistik oqimning qisqarishiga olib keldi. Turistik maqsadlarda Oʻzbekistonga kelgan chet el fuqarolari sonining tahlili 2021-yilning I choragida (238,86 ming kishi) 2020-yilning shu davriga (1 213,96 ming kishi) nisbatan 975,1 ming kishiga (80,3 %) keskin kamayganini koʻrsatmoqda.

Jahon sayyohlik tashkiloti Ijrochi direktori Zoritsa Urosevichning qayd etishicha, “Pandemiyadan oldin 2019-yilda dunyoda 1,5 milliard xalqaro sayohatlar amalga oshirilgan – turizm global yalpi ichki mahsulotining yetti foizini taʼminlagan. Aslida, 2020-yilda turizm sanoati 30 yil orqaga tashlandi. Oʻtgan ikki yil qiyin kechdi, lekin kelajakka nazar tashlaydigan boʻlsak, biz butun sektorning ishini toʻliq qayta koʻrib chiqishimiz mumkin deb hisoblaymiz va hatto imkoniyatlar ochilganini koʻramiz”.

Koʻrinib turibdiki, Oʻzbekistonda turizm jadal sur’atlar bilan rivojlanmoqda va bu juda yaxshi yutuq hisoblanadi, chunki bizning dunyoga namoyish etadigan jihatlarimiz bor. Lonely Planet sayyohlik nashri 2020-yildagi sayohat qilish uchun “Best in Travel” – eng yaxshi joylar reytingini tuzib, uni 4 toifaga – mintaqalar, mamlakatlar, shaharlar va manfaatli takliflarga ajratdi. Birinchi toifada nashr oʻz oʻquvchilariga birinchi navbatda Buyuk Ipak yoʻlidagi Markaziy Osiyo mintaqasiga, xususan, Oʻzbekiston, Tojikiston va Qirgʻizistonga borishni tavsiya etadi.

Markaziy Osiyo mintaqasi oʻzining tarixiy shaharlari, gavjum bozorlari va betakror manzaralari tufayli xalqaro hamjamiyatning diqqat markazida turadi. Ushbu hududdan oʻtgan afsonaviy Buyuk Ipak yoʻli har yili koʻproq sarguzashtlar va yangi yoʻnalishlar ixlosmandlarini oʻziga jalb qilmoqda.

Oʻzbekiston dunyodagi eng xavfsiz mamlakatlar reytingida

Oʻzbekiston juda barqaror va osoyishta mamlakat boʻlib, oʻz fuqarolari va chet ellik sayyohlarning huquqlarini himoya qilish uning ustuvor yoʻnalishi hisoblanadi. Mamlakatimizda aholi va sayyohlarning xavfsizligini ta’minlash boʻyicha doimiy chora-tadbirlar tizimi ishlab chiqilmoqda. Siz butun mamlakat boʻylab: aeroportlarda, gavjum koʻchalarda, kunduzi ham, kechasi ham, Toshkent metrosiga kirish va chiqish joylarida, yerosti oʻtish joylarida, maydonlarda, sayyohlik obyektlarida, savdo markazlarida va boshqa odamlar gavjum joylarda siz huquqni muhofaza qilish organlarining koʻp sonli vakillarini koʻrishingiz mumkin.

Oʻtgan yili Global Terrorizm Index – 2019 versiyasi boʻyicha Oʻzbekiston terrorizm tahdidi darajasi boʻyicha dunyodagi eng xavfsiz davlatlar reytingida 30-oʻrinni egalladi.

Turizm sohasida qonunchilik

“Turizm toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari – 5 ta

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Qarorlari – 1 ta

Vazirlar Mahkamasi Qarorlari – 6 ta

Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qarorlari – 3 ta

2025-yilgacha boʻlgan davrda turizmni rivojlantirish Konsepsiyasi.

Oʻzbekiston Respublikasiga turistik oqimning mamlakatlar boʻyicha taqsimlanishi

Oʻzbekiston Respublikasiga kelgan chet el fuqarolarining asosiy qismi Qirgʻizistondan – 215,12 ming kishi (jami kirib kelgan chet el fuqarolarining 35,3 % ni tashkil etadi), Tojikistondan – 194,57 ming kishi (31,9 %), Qozogʻistondan – 105,59 ming kishi (17,3 %), Rossiyadan – 55,39 ming kishi (9,1 %), Turkiyadan – 13,61 ming kishi (2,2 %), Belarus Respublikasidan – 3,69 ming kishi (0,6 %), Ukrainadan – 2,49 ming kishi (0,4 %), Janubiy Koreyadan – 2,3 ming kishi (0,4 %), Germaniyadan – 1,35 ming kishi (0,2 %), AQSHdan – 1,25 ming kishi (0,2 %), Ozarbayjondan – 1,05 ming kishi (0,2 %), Hindistondan – 1,0 ming kishi (0,2 %) va Buyuk Britaniyadan – 0,97 ming kishi (0,2 %) kirib kelgan. Qolgan 11,21 ming kishi (1,8 %) Oʻzbekistonga boshqa xorijiy davlatlardan kelganlar.

Joylashtirish vositalari soni

Joylashuv vositalari soni jami 1 188 tadan iborat boʻlib, shundan 833 tasi – mehmonxonalar, 214 tasi – hostellar va 141 tasi shunga oʻxshash boshqa turdagi obyektlarda oʻrnatildi.

Bundan tashqari, 2019-yilda joylashuv vositalari soni sifatidagi xona zaxirasi boʻlgan turar joylar soni 26 147 taga yetdi.

2019-yilda turoperatorlarning soni 1448 taga yetdi, bu 2018yilga nisbatan 983 taga koʻp deganidir.

Vizasiz rejim joriy etilgan davlatlarning umumiy soni

 Vizasiz rejim joriy etilgan davlatlar soni 2018-yilda 18 ta, 2019yilda 65 taga, 2020yil 86 ga yetdi. 2021-yil 15-mart holatiga koʻra, fuqarolari uchun Oʻzbekiston Respublikasida vizasiz rejim joriy qilingan mamlakatlar soni 90 tani tashkil qiladi. Shuningdek, 77 mamlakat fuqarolari uchun elektron vizalar olish imkoniyati yaratildi, 109 davlat fuqarolariga Oʻzbekiston Respublikasida yashash huquqi berildi.

Ikki tomonlama xalqaro shartnomalar va tenglik asosida Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi (MDH) ishtirokchilari uchun, xususan, 10 ta davlat, Ozarbayjon Respublikasi, Gruziya, Armaniston Respublikasi, Belarus Respublikasi, Qozogʻiston Respublikasi, Moldova Respublikasi, Rossiya Federatsiyasi, Ukraina (cheklanmagan), Qirgʻiziston Respublikasi (60 kungacha) va Tojikiston Respublikasi (30 kungacha) bilan ikki tomonlama vizasiz rejim oʻrnatilgan.

Vizasiz rejim sanab oʻtilgan mamlakatlarning fuqarolariga, ularning safar maqsadlaridan qatʼi nazar Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurishni rejalashtirayotgan barcha toifadagi pasport (diplomatik, xizmat va umumfuqarolik) egalariga nisbatan qoʻllaniladi.

Mamlakatga kirish uchun shaxs amaldagi milliy pasport yoki xorijiy mamlakatlarga safar vaqtida qoʻllaniladigan, uning oʻrnida oʻtadigan amal qilish muddati kamida 6 oyni tashkil qilishi kerak boʻlgan boshqa hujjatga ega boʻlishi kerak.

Mamlakat turizm salohiyatini dunyo jamoatchiligi orasida keng targʻib etish maqsadida АQSh, Yaponiya, Germaniya, Italiya, Xitoy, Indoneziya, Rossiya va boshqa mamlakatlardan jami 30 ta OАVning 160 dan ortiq vakillari tashrifi tashkillashtirildi.

Oʻzbekistonga sayyohlarni jalb etishda turli ommaviy-madaniy koʻngilochar tadbirlar ahamiyatini hisobga olib, oʻtgan yildan boshlab har bir hududning oʻziga xosligidan kelib chiqqan holda turli ommaviy tadbirlar tashkil etildi. Jumladan:

  • Birinchi marotaba tashkil etilgan Ziyorat turizmi forumi (Buxoro viloyati);
  • Baxshichilik sanʼati festivali, Аrxeologiya forumi (Surxondaryo viloyati);
  • Bahodirlar oʻyini (Xorazm viloyati);

 “Moʻynoq” avtoralli, “Stixiya” musiqa festivali (Qoraqalpogʻiston Respublikasi);

  • MDH turizm yarmarkasi, (Samarqand viloyati);
  • Geoturizm forumi, Аnor festivali (Qashqadaryo viloyati);
  • Elektron musiqa festivali, Gastronomik festival, “World Influencers Congress” (Toshkent shahri).

 

The post TURIZM: JАDАL RIVOJLАNАYOTGАN TАRMOQ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4053/feed 0
BIZ YOSHLAR GIYOHVANDLIKKA QARSHIMIZ http://surgery.med.tma.uz/archives/4049 http://surgery.med.tma.uz/archives/4049#respond Thu, 29 Sep 2022 06:20:28 +0000 http://surgery.med.tma.uz/archives/4049 Giyohvandlik – XXI asrning global muammolaridan biriga aylanib ulgurdi. O‘rta asrlarda insoniyat hayotiga jiddiy xavf solgan vabo va o‘lat kabi ofatlar bugungi sivilizatsiya zamoniga kelib o‘z o‘rnini giyohvandlik illatiga bo‘shatib berdi, desak aslo mubolag‘a bo‘lmaydi. Sog‘lom turmush tarzini olib borayotgan kishi bilib-bilmay bu ko‘chaga kirib qolsa, o‘zining tinch, farovon va baxtli hayotini qora zulmatga aylantirishi…

The post BIZ YOSHLAR GIYOHVANDLIKKA QARSHIMIZ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Giyohvandlik – XXI asrning global muammolaridan biriga aylanib ulgurdi. O‘rta asrlarda insoniyat hayotiga jiddiy xavf solgan vabo va o‘lat kabi ofatlar bugungi sivilizatsiya zamoniga kelib o‘z o‘rnini giyohvandlik illatiga bo‘shatib berdi, desak aslo mubolag‘a bo‘lmaydi. Sog‘lom turmush tarzini olib borayotgan kishi bilib-bilmay bu ko‘chaga kirib qolsa, o‘zining tinch, farovon va baxtli hayotini qora zulmatga aylantirishi ayni haqiqat. Giyohvand kishi nafaqat o‘ziga, balki yaqinlariga ham to‘xtovsiz azob beradi. Undan tug‘ilajak farzandlar esa ota-onasining xatosi oqibatida bir umrga majruhlik qismatiga mubtalo bo‘ladilar. Zero, faqat sog‘lom ota-onadangina sog‘lom zurriyod dunyoga keladi. Sog‘lom bola esa farovon kelajak demakdir.  Ba’zan giyohvandlik qurboniga aylanib qolgan insonlarning qismatini ko‘rib, ularga nisbatan nafrat, qahr va rahm tuyg‘ularining uyg‘onishi tabiiy. Ularning quriyotgan daraxt misol umri evaziga ayrim qora niyatli yovuz kimsalarning hamyoni qappaymoqda. Odam qiyofasidagi bunday maxluqlarning qora og‘uni voyaga yetmagan yoshlar orasida tarqatib, uni iste’mol qilishga targ‘ib qilayotganiga jim qarab turib bo‘lmaydi, albatta.  Statistik ma’lumotlarga ko‘ra dunyoda 500 milliondan ortiq odam giyohvandlik dardiga yo‘liqqan. Uning aksariyat qismini 30 yoshgacha bo‘lganlar tashkil etmoqda. Buning oqibatida har yili 200 mingdan ortiq kishi hayotdan ko‘z yumadi. Shu bilan birga, jahonda sodir etilayotgan jinoyatlarning 57 foizi giyohvandlar hissasiga to‘g‘ri keladi.

Rasuli Akram s.a.v. bizlarni bunday illatlarga nisbatan qanday yo‘l tutmoqligimizni barchamizga buyurib shunday deydilar:“Sizdan kim yomon – munkar qaytarilgan ishni ko‘rsa, uni qo‘li bilan o‘zgartirsin, agar bunga qodir bo‘lmasa, tili bilan o‘zgartirsin, agar unga ham qodir bo‘lmasa, dili bilan, ana o‘sha iymonning zaifligidandir”

Demak, o‘zining dini va Vatani uchun qayg‘uradigan har bir musulmon, o‘zini iymonli deb hisoblaydigan har bir mo‘min bu yuklatilgan burchni to‘laligicha bajarishi lozim. Chunki bu avvalo Alloh va uning Payg‘ambarining amri so‘ngra o‘z xalqi uchun g‘amxo‘rlikdir!

Dunyoqarashi endigina shakllanib borayotgan, bor kuch-g‘ayratini faqat bilim olishga, izlanishga, hunar o‘rganishga sarflashi kerak bo‘lgan bir paytda, o‘smirlarni aldov yo‘li bilan giyohvandlik qurboniga aylantirayotgan kimsalar ozmi? Qanchadan-qancha oilalarning yostig‘ini quritayotgan giyohvandlikka qarshi har bir inson o‘zi kurashmog‘i, tashqi ta’sirlardan himoyalanmog‘i lozim.Sog‘lom avlod o‘tmishi qadim, tuprog‘i oltin, osmoni musaffo O‘zbekistonning kelajak vorislaridir. Ularni mana shunday sog‘lom muhitda, ezgu tushunchalarni yuraklariga joylab voyaga yetkazaylikki, hech qanaqa tashqi salbiy xurujlar va qora illatlar o‘pqoni ularni o‘ziga jalb qila olmasin.

GIYOHVANDLIK VOSITALARI

Giyohvandlik vositalari – maxsus ro‘yxatga kiritilgan va davlat tomonidan nazoratga olingan, giyohvandlikni keltirib chiqaruvchi sintetik vosita (preparat)lar va o‘simliklar. Giyohvandlik vositalari ro‘yxati BMTning 1988 y. gi «Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga qarshi kurash to‘g‘risida»gi kovensiyasida, shuningdek, giyohvandlik vositalari ustidan nazorat qilish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Davlat komissiyasining qaroriga (1995 y. 1 apr.) 1-sonli ilovada berilgan. Bu moddalar sirasiga marixuana, nasha, kannabis smolasi, nasha moyi, qoradori, morfiy, geroin, kodein, efedron, kokain va boshqa(lar) kiradi. Giyohvandlik vositalaridan tibbiy maqsadlarda foydalanilganda O‘zbekiston Respublikasi Sog‘likni saqlash vazirligi tomonidan belgilangan tartibga qat’iy rioya etilishi kerak. Ular bilan erkin muomala qilish taqiqlangan. O‘zbekiston Respublikasining 1999 y. 19 avg. dagi «Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar to‘g‘risida» gi qonuniga binoan, ularni veterinariya, ilmiy va o‘quv maqsadlarida, ekspertlik faoliyatida, jismoniy shaxslarga berish va boshqa(lar) maqsadlarda muomalada bo‘lish shartlari va tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Giyohvandlik vositalarini o‘tkazish maqsadini ko‘zlamay, oz miqdorda, g‘ayriqonuniy tarzda tayyorlash, olish, saqlash, tashish yoki jo‘natish uchun ma’muriy javobgarlik belgilangan (O‘zR MJK, 56-modda). O‘zbekiston Respublikasi JKda tarkibida giyohvandlik vositalari bo‘lgan ekinlarni ekish yoki yetishtirish (270-modda), qonunga xilof ravishda egallash (271-modda), o‘tkazish maqsadini ko‘zlab tayyorlash, olish, saqlash, tashish, jo‘natish (273-modda), giyohvandlik vositalarini iste’mol qilishga jalb etish (274-modda), ularni i. ch. yoki foydalanish qoidalarini buzish (275-modda), o‘tkazish maqsadini ko‘zlamay, qonunga xilof ravishda tayyorlash, egallash, saqlash va boshqa(lar) harakatlar (276-modda) uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. «Giyohvandlik vositasi bo‘lgan o‘simliklarni ekish» deyilganda ularning urug‘ini maxsus tayyorlangan yerga sepish yoki ko‘chatini o‘tkazish tushuniladi va shu harakatlarning o‘zi shaxsni jinoiy javobgarlikka tortishga asos bo‘ladi. «Giyohvandlik vositasi bo‘lgan o‘simliklarni yetishtirish» deyilganda har qanday yerda ekilgan yoki o‘zi o‘yib chiqib, o‘sib yotgan shunday o‘simliklarni parvarish qilish (sug‘orish, chopish, o‘g‘it berish va h. k.) tushuniladi. «G. v. ni qonunga xilof ravishda egallash» deyilganda ularni o‘g‘rilik, firibgarlik, o‘zlashtirish, talonchilik, mansabni suiiste’mol etish, tovlamachilik, bosqinchilik kabi yo‘llar bilan egallash tushuniladi. Giyohvandlik vositalarini o‘tkazish maqsadini ko‘zlab tayyorlagan, olgan, saklagan, tashigan shaxs, agar shunday harakatni birinchi marta sodir etgan bo‘lsa va ular miqdori ko‘p bo‘lmasa, o‘z ixtiyori bilan aybini bo‘yniga olib kelib, giyohvandlik vositalarini topshirsa, jazodan ozod qilinadi (273-modda). Bu moddalarning qonunga xilof ravishda muomalada bo‘lishiga yo‘l ko‘ygan yuridik shaxs sudning qaroriga binoan tugatilishi mumkin.

Giyohvandlik vositalari ishlab chiqarish va ular bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish og‘ir jinoyatchilikka jinoiy biznesni keltirib chiqaradi.

The post BIZ YOSHLAR GIYOHVANDLIKKA QARSHIMIZ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4049/feed 0
YANGI O’ZBEKISTONDA EL AZIZ, INSON AZIZ! http://surgery.med.tma.uz/archives/4038 http://surgery.med.tma.uz/archives/4038#respond Wed, 28 Sep 2022 19:03:06 +0000 http://surgery.med.tma.uz/archives/4038 Jonajon Vatanimiz – O’zbekiston Respublikasi o’zining davlat mustaqilligini qo’lga kiritgani va mustaqil taraqqiyot yo’lini boshlaganiga 31 yil to’ldi. Mustaqillik xalqimiz uchun o’z taqdirining xaqiqiy egasi bo’lib, qadr-qimmatini anglab, munosib xayot kechirish, yurtimizda huquqiy demokratik davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish imkoniyatini yaratdi. Ayni paytda u xar bir odamning iqtisodiy, ijtimoiy sohalarda iste’dod va qobiliyatini to’la…

The post YANGI O’ZBEKISTONDA EL AZIZ, INSON AZIZ! appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Jonajon Vatanimiz – O’zbekiston Respublikasi o’zining davlat mustaqilligini qo’lga kiritgani va mustaqil taraqqiyot yo’lini boshlaganiga 31 yil to’ldi. Mustaqillik xalqimiz uchun o’z taqdirining xaqiqiy egasi bo’lib, qadr-qimmatini anglab, munosib xayot kechirish, yurtimizda huquqiy demokratik davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish imkoniyatini yaratdi. Ayni paytda u xar bir odamning iqtisodiy, ijtimoiy sohalarda iste’dod va qobiliyatini to’la namoyon etishi, huquq va erkinliklarini ro’yobga chikarishining mustaxkam zaminidir.

Mustaqillik yillarida ko’hna tariximiz, boy merosimiz, milliy davlatchiligimiz, muqaddas dinimiz, urf-odat va an’analarimiz qayta tiklandi. Bugungi kunda mexr-oqibat, bag’rikenglik xamjixatlik kabi olijanob fazilatlar, milliy va umumbashariy qadriyatlarga hurmat, Vatan taqdiri va kelajagiga daxldorlik tuyg’usi yuragimizning tub-tubidan urin oldi.

Mamlakatimiz mutakilligining 31 yilligini nishonlash arafasida, utgan davr mobaynida bosib o’tilgan murakkab yo’limizga yana bir bor nazar tashlash, mustaqil taraqqiyotimiz davomida amalga oshirilgan ishlar, erishgan natijalarni xolisona baxolash va ularning moxiyati va axamiyatini keng jamoachilik, butun xalkimizning ongi shuuriga yetkazish maqsadga muvofiqdir.

Mustaqil davlat sifatida O’zbekistonning bor bo’y-bastini, ulkan saloxiyatini butun dunyoga namoyon qilish imkoni ochildi. Ozodlik bois bizni jahon tanidi, xalkimizning fidokorona mehnati, yoshlarimizning g’ayrati, azmu shijoati ila vatanimizning shon-shuxrati olam uzra yanada kengrok yoyilmoqda.

“Mustaqillik” va “isloxot” tushunchalariga mushtarak so’zlar sifatida qarashimiz tabiiy, albatta. Chunki, faqat mustaqil davlat va mustaqil jamiyatdagina isloxotlarni amalga oshirish mumkin. Mustakillik xam, isloxotlar xam insonning yaxshi yashashi, munosib turmush darajasiga erishishi uchun zarur sharoit yaratdi. Mamlakatimizda mustaqillik yillarida olib borilgan keng ko’lamli isloxotlar natijasida milliy davlatchiligimiz poydevori mustaxkamlanib, davlatimiz suvereniteti, chegaralarimiz daxlsizligi ta’minlandi, jamiyatimizda tinchlik va osoyishtalik, millatlararo totuvlik va diniy bagrikenglik muxitini kuchaytirish, konun ustuvorligi, inson xukuk va erkinliklari xamda manfaatlarini ro’yobga chiqarish bo’yicha ulkan ishlar amalga oshirildi.

Aholining keng qatlami, jamoatchilik va ishbilarmon doiralar vakillari, davlat organlarining rahbarlari va mutaxassislari bilan o’tkazilgan amaliy suhbat va muxokamalar, shuningdek amaldagi qonun xujjatlari, milliy va xalkaro tashkilotlarning axborot-taxliliy materiallari, tavsiyalari va sharxlarini o’rganish, rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasini taxlil kilish natijasi o’larok, 2017 yilning 7 fevralida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni bilan 2017-2021 yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respub likasini rivojlantirishning besh ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi qabul qilindi.

Harakatlar strategiyasidan ko’zlangan asosiy maqsad – isloxotlar samaradorligini tubdan oshirish, davlat va jamiyatning xar tomonlama va jadal rivojlanishini ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratish, mamlakatni modernizatsiya qilish va xayotning barcha soxalarini erkinlashtirishdan iborat edi.

2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi asosida davlat va jamiyatda sodir bo’lgan kuchli modernizatsiya jarayoni barcha soxada jadal sur’atlarda yuksalishni yuzaga keltirdi. Bu dunyo xamjamiyatining xam yuksak e’tirofiga sazovor buldi.

Harakatlar strategiyasi besh bosqichda, yurtimizda yillarga beriladigan nomlardan kelib chikib, xar bir yil buyicha Davlat dasturlari kabul qilingan xolda amalga oshirilib kelindi.

Xususan, davlat va jamiyat kurilishi tizimini takomillashtirish xaqida so’z borganda, muxim siyosiy jarayon – Prezident Shavkat Mirziyoev tomonidan parlamentga Murojaatnoma yo’llash instituti joriy etilganini aloxida kayd etish lozim.

Shu urinda, 2017 yildan boshlab O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual va Xalk qabulxonalari tashkil etilganini ta’kidlab o’tish joiz. 2017-2021 yillarda Prezident virtual qabulxonasi va Xalk qabulxonalariga kelib tushgan 5 mln. 780 mingdan ziyod murojaatlar ko’rib chiqildi, shundan 3 mln. 288 mingdan ortig’i qanoatlantirildi. Murojaatlarning to’liq, o’z vaqtida va qonuniy o’rganib chiqilishi natijasida ularni qanoatlantirish darajasi xam yil sayin oshib bormoqda.

Umuman olganda, mamlakatimizni 2017-2021 yillarda rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi doirasida o’tgan davr mobaynida davlat va jamiyat xayotining barcha soxalarini tubdan islox etishga karatilgan 300 ga yakin qonun, 4 mingdan ziyod O’zbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlari qabul qilindi.

Shuningdek, inson huquqarini ta’minlash, davlat organlarining xisobdorligi va ochiqligini kuchaytirish hamda fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalarining roli, aholi va jamoat birlashmalarining siyosiy faolligini oshirish bo’yicha tizimli ishlar amalga oshirildi.

Milliy iqtisodiyotni islox qilish borasida tashqi savdo, soliq va moliya siyosatini li-berallashtirish, tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlash va xususiy mulk daxlsizligini kafolatlash, qishloq xo’jaligi maxsulotlarini chuqur qayta ishlashni tashkil etish xamda xududlarni jadal rivojlantirishni ta’minlash bo’yicha ta’sirchan choralar ko’rildi.

Fukarolarning ijtimoiy ximoyasini kuchaytirish va kambag’allikni qiskartirish davlat siyosatining ustuvor yo’nalishi sifatida belgilanib, axolini yangi ish o’rinlari va kafolatli daromad manbai, malakali tibbiy va ta’lim xizmatlari, munosib yashash sharoitlari bilan ta’minlash sifat jixatidan yangi boskichga kutarildi.

Sunggi besh yillik isloxotlarning natijasida mamlakatimizda Yangi O’zbekistonni barpo etishning zarur siyosiy-xuquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-ma’rifiy asoslari yaratildi.

“Yangi O’zbekiston – xalqchil va insonparvar davlat” amalda jahon miqyosi-dagi murakkab jarayonlarni va mamlakatimiz bosib o’tgan taraqqiyot natijalarini chuqur taxlil kilgan xolda keyingi yillarda «Inson qadri uchun» tamoyili asosida xalqimizning farovonligini yanada oshirish, iqtisodiyot tarmoqlarini transformatsiya qilish va tadbir-korlikni jadal rivojlantirish, inson xuquqlari va manfaatlarini so’zsiz ta’minlash xamda faol fukarolik jamiyatini shakllantirishga karatilgan isloxotlarning ustuvor yunalishlarini belgilash maksadida Prezident Shavkat Mirziyoevning 2022 yil 28 yanvar kuni PF-60 – sonli «X,arakatlar strategiyasidan – Tarakkiyot strategiyasi sari» tamoyiliga asosan ishlab chikilgan 7 ta ustuvor yunalishdan iborat “2022 – 2026 yillarga muljallangan Yangi O’zbekistonning tarakkiyot strategiyasi” farmoni va uni «Inson kadrini uluglash va faol maxalla yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi kabul kilindi.

Ushbu ishlab chikilgan 7 ta ustuvor yunalish kuyidagilardan iborat:

– inson kadrini yuksaltirish va erkin fukarolik jamiyatini yanada rivojlantirish orkali xalkparvar davlat barpo etish;

– mamlakatimizda adolat va konun ustuvorligi tamoyillarini tarakkiyotning eng asosiy va zarur shartiga aylantirish;

– milliy iktisodiyotni jadal rivojlantirish va yukori usish sur’atlarini ta’minlash;

– adolatli ijtimoiy siyosat yuritish, inson kapitalini rivojlantirish;

– ma’naviy tarakkiyotni ta’minlash va soxani yangi boskichga olib chikish;

– milliy manfaatlardan kelib chikkan xolda umumbashariy muammolarga yondashish;

– mamlakatimiz xavfsizligi va mudofaa saloxiyatini kuchaytirish, ochik, pragmatik va faol tashki siyosat olib borish.

Bu yunalishlarda belgilangan vazifalar 100 ta maksadni uz ichiga oladi.

Shuningdek, “Yangi Uzbekiston – tarakkiyot strategiyasi”da inson kadrini uluglashga yunaltirilgan ijtimoiy ximoya siyosati buyicha belgilangan vazifalar doirasida:

ijtimoiy ximoya soxasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish;

ijtimoiy sugurta tizimini yaratish, jumladan ijtimoiy sugurta jamgarmasini tashkil etish;

kam ta’minlangan oilalarga ijtimoiy yordam va xizmatlarni ijtimoiy shartnoma asosida takdim etish;

«Ijtimoiy ximoya yagona reestri» axborot tizimida yordamga muxtoj ayollar, yoshlar va nogironligi bulgan shaxslar buyicha aloxida ma’lumotlar bazasini yaratish, jumladan «Temir daftar», «Yoshlar daftari» va «Ayollar daftari»ni «Ijtimoiy ximoya yagona reestri» bilan integratsiya kilish;

ayollarga pensiya xisoblashda ularning bolani parvarishlash ta’tilida bulish vaktining xammasini jamlaganda ish stajiga kushib xisoblanadigan 3 yillik davrni 6 yilga oshirish;

maxallalarda yangi institut sifatida joriy kilingan tadbirkorlikni rivojlantirish, axoli bandligini ta’minlash va kambagallikni

qiskartirish masalalari buyicha tuman (shaxar) xokimi yordamchilari xamda yoshlar yetakchilari faoliyati samarali yulga kuyish;

maxalladan turib barcha davlat organlariga murojaat kilish va ularning raxbarlari bilan mulokot kilish tizimi yaratilib, davlat va ijtimoiy xizmatlarni bevosita maxallada kursatish, shu jumladan Uzbekiston Respublikasi Prezidentining Xalk kabulxonalari bilan samarali alokalarni yulga kuyish orkali maxallalarning xalk oldidagi nufuzi oshirish;

maxallalarning «o’sish nuktalari» va ularda yashovchi axolining tadbirkorlik faoliyatidagi ixtisoslashuvidan kelib chikib, ularda istikomat kilib, faoliyat yurituvchi axolini davlat tomonidan kullab- kuvvatlash tizimi samaradorligi oshirish;

maxalla xududida davlat-xususiy sheriklik asosida sport va madaniy inshootlar, ijodiy klublar, bandlikka kumaklashish va ukitish markazlari, tadbirkorlik ob’ektlari kabi infratuzilmani yaratish buyicha chora- tadbirlar kabi bir kator vazifalarni amalga oshirish belgilangan.

Albatta, Prezidentimiz ta’kidlaganidek, biz bundan buyon faoliyatimizni “inson – jamiyat – davlat” degan yangi tamoyil asosida tashkil etamiz. Chunki, Vatanimizning takdiri va kelajagi bilan boglik ustuvor masalalarni xal etishda keng jamoatchilik, xar kaysi fukaroning fikri biz uchun uta muximdir.

Shuningdek, yurtimizda yashayotgan xar bir fukaroning, butun xalkimizning farovonligini ta’minlashga xizmat kiladigan “Yangi O’zbekiston – xalqchil va insonparvar davlat” goyasini amalga oshirishga aloxida e’tibor karatilmokda. Shu asosda maxalliy boshkaruv organlarining joylarda muammolarni xal etishdagi roli va mas’uliyati yanada kuchaytirilmokda. Buning uchun davlat funksiyalarining katta kismi markazdan xududlarga o’tkazilmoqda.

The post YANGI O’ZBEKISTONDA EL AZIZ, INSON AZIZ! appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/4038/feed 0
ТАРБИЯ – КОМИЛЛИК САРИ ҚАДАМ http://surgery.med.tma.uz/archives/2774 http://surgery.med.tma.uz/archives/2774#respond Fri, 26 Nov 2021 04:18:30 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=2774 Тарбия –шахс онгини жамиятнинг мақсад ва вазифаларига мувофиқ равишда таркиб топтириш ва ривожлантириш жараёни. Тарбия шахснинг индивидуал тараққиёти, ахлоқий, ақлий, эстетик, маънавий, ахлоқий, ақлий, эстетик, маънавий, жисмоний камолотида етакчи рол ўйнайди. “Халқнинг ҳаракат қилиши, давлатманд бўлиши, бахтли бўлиб иззат-ҳурмат топиши, жаҳонгир бўлиши, заиф бўлиб хорликка тушиши, фақирлик жомасини кийиб, бахцизлик юкини тортиб эътибордан қолиши, ўзгаларга…

The post ТАРБИЯ – КОМИЛЛИК САРИ ҚАДАМ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>

Тарбия –шахс онгини жамиятнинг мақсад ва вазифаларига мувофиқ равишда таркиб топтириш ва ривожлантириш жараёни. Тарбия шахснинг индивидуал тараққиёти, ахлоқий, ақлий, эстетик, маънавий, ахлоқий, ақлий, эстетик, маънавий, жисмоний камолотида етакчи рол ўйнайди.

“Халқнинг ҳаракат қилиши, давлатманд бўлиши, бахтли бўлиб иззат-ҳурмат топиши, жаҳонгир бўлиши, заиф бўлиб хорликка тушиши, фақирлик жомасини кийиб, бахцизлик юкини тортиб эътибордан қолиши, ўзгаларга тобе ва қул, асир бўлиши болаликдан ўз ота-оналаридан олган тарбияларига боғлиқ. Болалар ахлоқий тарбияни муҳитдан оладилар, бошқача қилиб айтганда, болалар сувга ўхшайди, сув идишнинг шаклини олганидек, болалар ҳам муҳитнинг одоб-ахлоқини қабул қиладилар”

Абдурауф Фитрат

Бошқачароқ айтганда, тарбия кишиларнинг ижтимоий, иқтисодий ва маданий ҳаётида фаол иштирок этишга қаратилган барча таъсирлар мажмуи. Буюк маърифатпарвар адиб Абдулла Авлоний айтганидек,  “Тарбия биз учун ё ҳаёт – ё мамот, ё нажот – ё ҳалокат,ё саодат – ё фалокат масаласидир”.

Шундай экан, бугун биз бир қатор турли хусусиятларга бой даврда яшаётган эканмиз, ёшларимиз тарбиясига таъсир этадиган эементларни англаб олишимиз жуда зарур. Аввало, таъсирлар – оилада, таълим муассасаларида, ижтимоий, сиёсий, нодавлат ташкилотларида, ОАВ орқали, ижтимоий тармоқлар, радио телевидение орқали бўлиб, у тарбияга кучли таъсирини ўтказмоқда.

Тарбия – жиддий, узоқ муддатли, хатто доимий мураккаб жараён. Муайян одоб доирасида бўлиш, яхши одатларга ўрганиш, яхши ном қолдиришга интилиш инсониятга хос хусусиятлардир. Оддий кўринган одобсизликдан улкан ижтимоий иллат туўилиши ҳеч гапмас. Одобли бўлиш одамдан ортиқча нарса талаб қилмайди, лекин ундан кўп нарса топади.

Инсон ҳаётининг ҳар бир даври учун ўзига хос тарбиявий босқичлари бўлади. Масалан, болани энди тили чиқа бошлаган пайтиданоқ салом беришга ўргатилмай қолса, у ёши улғайганда ҳам саломнинг моҳиятига етиб бормайди, ҳатто берилган саломларни ҳам жавобсиз қолдиради. Муайян ёшдан ўтгандан сўнг одамга энг оддий бўлган саломлашиш одобини ўргатиш ҳам қийин кечади. Болада қайсики бир одоб-ахлоқ мезони маромига етмаган бўлса, бу борада шу одамда бўшлиқ пайдо бўлиб, у бир умр ўзининг кемтиклигини намоён этади.

Тарбия –таълим билан узвий боғланган, бир-биридан ажратиб бўлмайди. Яъни таълим – тарбиянинг муҳим воситаси бўлиб, кўп мақсад ва вазифалар у орқали амалга оширилади. Чунки, илм жаҳолатга қарши курашувчи энг асосий воситадир. У онгсизликни йўққа чиқариб, кишини тафаккур гулшани сари етаклайди. Шу сабабдан ҳам Қозизода Румий шундай деганлар: “Бир далил билан қирқ олимни енгдим, лекин қирқ далил билан бир илмсиз, нодонни енголмадим.” Демак, илмсизлик жамият ҳаётида энг ёмон иллатларни шаклланшига олиб келувчи салби ҳодиса.

Шу сабабдан аждодларимиздан қолган бой маънавий меросларимизда тарбия масаласи асосий ўрин эгаллайди ва унда илмга алоҳида эътибор қаратилади. Масалан, халқимиз тарихидаги энг қадимги ёзма манба ҳисобланган “Авесто” китобида ёшлар тарбиясига, уларнинг атроф-муҳитга бўлган муносабатларининг шаклланишига, меҳнат тарбиясига, атрофдагиларга бўлган қарашларда инсоний фазилатлар устун бўлишига алоҳида эътибор қаратганлар. Уларни ҳаётга тайёрлашда  маънан юксак кишилар бўлиб етишлари учун гўзал хислатлар шаклланишига ҳаракат қилганлар. Уларга қўйилган юксак талаб: “Эзгу фикр”, “эзгу сўз” ва “эзгу амал” дан иборат бўлган. Яъни, ҳар бир кишида шундай хислатлар бўлишига ҳаракат қилганлар.

Зеро, биз тарихимизга бир назар ташлар эканмиз илк ўйғониш даврида етишиб чиққан алломаларимиз ижодида, жумладан,  Форобий, Абу Али ибн Сино, Беруний, Хоразмий, Фарғоний каби буюк қомусий олимлар асарларида, уларнинг илмий-назарий таълимотларида таълим-тарбия масалаларига кенг ўрин берилганига, чунончи, тарбия муаммоларига жаҳон маданияти мезонлари билан ёндашилганига гувоҳ бўламиз. Аллома Абу Наср  Форобий (873-950)нинг “Фозил одамлар шаҳри”, “Бахт-саодатга эришиш ҳақида кўрсатмалар”, “Бахт-саодатга эришиш ҳақида”, “Фуқаролик сиёсати”, “Давлат арбобининг афоризмлари” каби асарларида жамиятнинг келиб чиқиши, мақсад ва вазифалари ҳақида фалсафий таълимот ўз ифодасини топган. Унинг фикрича, инсон жамоалари ва жамият кишиларнинг яшаши ва камолотга эришиши учун зарур бўлган моддий ва маънавий эҳтиёжларини қондириш учун интилишлари натижасида келиб чиққан. Форобий ижодида   “Фазилациз шаҳарлар” ҳақида тушунча ишлатилган. Унга кўра: “Фазилациз шаҳарларнинг одамлари ёмон феъллари,  табиатлари туфайли кўнгиллари, руҳлари ҳам ёмонлашиб бораверади. Мабодо, улар анашу ёмон ишларида изчил саъй-ҳаракат, таборо куч ғайрат кўрсатса, уларнинг руҳлари янада кўпроқ ёмонлашади ва охири майиб-мажруҳ бўлиб қолади. Шу туфайли улар ўзларига ёқадиган ёмон ишлардан ҳузур-ҳаловат оладилар” дейилади.

У кишининг ижодида “Зарурий эҳтиёжлар шаҳри” деган тушунча ҳам мавжуд. Унга кўра: “Зарурий эҳтиёжлар шаҳри ҳам бўлиб, бундай жамоа аъзолари фақат бадан учун зарур бўлган нарсалар: озиқ-овқат, ичимлик, кийим-кечак, тураржой, жинсий алоқа ҳамда шуларга эришиш учунбир-бирларига ёрдам беришда миннат билан чекланган одамлардир.”

“Инсон яхши тарбия кўрмаган ва тажриба орттирмаган бўлса, у кўп нарсаларни  назарга илмайди ва улардан жирканади. Бундай нарсалар унга ноўрин кўринади… У билим ва тажрибага эга бўлгандан сўнг фикри ўзгаради, но ўрин бўлиб кўринган нарсалар зарурий бўлиб чиқади.” дейди Форобий.

Дунё илмий тамаддунига улкан ҳисса қўшган  Абу Райҳон Беруний киши илм олмоқчи ва унинг соҳибига айланиб халосга етмоқчи бўлса у ёмонликдан тийилиши  орқали вужудга келади, деб айтади. “Ёмонликнинг шохобчалари кўп бўлса ҳам уларнинг асоси тама, ғазаб ва илмсизликдир. Шу асослар қирқилса, шохобчалар сўлади; у асосан иштаҳа ва ғазаб қувватларининг йўлбошчилигидан келиб чиқади. Бу икки қувват инсонга энг кучли ва энг ҳалокатли душман бўлиб, улар инсонни овқатлардаги лаззат ва ўч олишдаги роҳат билан алқайдилар. … Уларга берилган инсон, йиртқич ва тўрт оёқли ҳайвонларга, ҳатто шайтон ва иблисларга ўхшаб қолади.”

Тарбияда киши танидаги моддийлик ва руҳият мутаносиблиги муҳим ўрин эгаллайди. Шу сабабдан Шарқ фалсафасининг муҳим қарашлардан бири инсон ва инсон жисмидаги моддийлик ва руҳийликнинг мутаносиблигидир. Агар кишидаги ана шу муттаносиблик бўзилиб моддийликка бўлган интилиш кучайса у ҳолда киши нафс балосига қул бўлади ва у ҳар қандай нарсадан тапгортмайдиган, моддийликни – бойликни устун қўядиган кишига айланиб, Хожа Аҳмад Яссавий айтганларидек «шайтон билан ҳамроҳ бўлур». Ўз ўрнида Беруний «Минерология» китобида ҳам нафс ҳақида шундай дейди: «Инсонга энг яқин нарса унинг нафсидир. Шу нафс, энг аввало, ўзига яхшилнк килишга, кейин эса ўз розилиги билан теварагидаги энг яқинларига яхшилнк қилишларига интилиши керак. У ташки кўриниши ясама шуҳрат, сунъий обрў  учун мурувват ва футувват кўрсатмасин».

Нафс балоси киши кўзини кўр, қалбини ожиз қилиб унинг ўзини тубсиз жарликка улоқтириши мумкин.

Аллома нафс балосига йўлиққан кишиларни одоб- ахлоқ китобларига ошно қилиш билан даволаш мумкин, деган хулоса қилиб айтади: «Ахлоқдаги ва одобдаги нафс гўзаллигига келсак, инсон уни ёмонликдан мақталишгача кўтаришга қодир, бу [албагга] нафсни тоза тутишга, уни руҳий тиббиёт йўли билан даволашга, ёмонлик ҳолдаги асоратини аста-секин ахлоқ китобларида айтилган усуллар билан кетказиш мумкин».

Шу ўринда олимнинг султон Масъуд билан бўлган муносабатлари ҳақида ҳам икки оғиз сўз айтмоқ, жоиздир. Зора бу мисол айрим ёшларимизга ўрнак бўлиб, ундан хулосалар чиқаришса.  Чунки бу воқелик илмнинг нақадар устун эканлигидан ва олим инсониятнинг бир шахси сифатида бойлик қулига айланиб қолмаганлигидан далолат беради.

Султон Масъуд билан Беруний ўртасида ҳар доим илмнинг қизғин саҳифалари устида баҳс борар эди. Бир кун султон аллома билан кеча ва кундузнинг ўзун-қисқа бўлиш сабаблари устида суҳбатлашар экан, олимдан бу масалани аниқроқ қилиб тушунтириб беришни сўрайди. У осмон жисмлари ҳақидаги фан – астрономияни севар эди, шунингдек жуда нозик илмий қизиқиши ҳам мавжуд эди. Шунинг учун Беруний бир китоб ёзиб уни султонга бағишлади. Бу асар тарихда «Қонуни Масъудий» номи билан машҳурдир. Бундай асар унгача мусулмон олимлари ўртасида ёзилмаган эди. Айтишларича олим ўзининг бу асари эвазига султон Масъуднинг катта инъомига сазовор бўлган. Аммо Беруний бу инъомни қабул қилмаган. У совғани қабул қилмаслик сабабини бундай изоҳлайди: «Буюм мени илмий ишдая қолдиради,  доно кишилар эса кумуш кетиб илм қолишини биладилар, мен бўлсам ақлнинг кўрсатишига мувофиқ иш кўраман ва абадий қоладиган илмий билимларимни ҳеч маҳал бу қалбаки дабдабаларга алишмайман».

Беруний ўз асарларида меҳнат тарбиясига ҳам алоҳида эътибор қаратиб, унинг тарбиядаги ўрнини кўрсатиб беради.  Ҳар қандай тилак-хоҳишларни амалга ошириш меҳнат билан боғлиқ, деб билади ва бу ҳақда «Геодезия» китобида шундай ёзади: «Инсоннинг тилак хоҳишлари меҳнат туфайлигина амалга оширилиши мумкин». Ҳа, ҳақиқатдан ҳам инсон ҳаётида, жамият тараққиётида меҳнат асосий ўрин эгаллайди-ки, ҳеч бир нарсани усиз тасавввур қилиш ва усиз эришиш мумкин эмас. Ер юзидаги қайси бир мавжудот бўлмасин у яшаш учун ҳаракат қилади, интилади, ишлайди. Ҳаракацизлик инсон истак-хоҳишларини амалга оширишда асосий тусиқдир.Ҳаракат ҳар қандай истакнинг руёбга чиқиши учун асос бўлади, деган фикрни илгари суради.

Беруний «Ҳиндистон» китобининг яратилиши ҳақида шундай бир фикрни билдирадики ундан ҳар қандай орзу истакнинг ўзаги меҳнат ёки ҳаракат деган хулоса    чиқориш мумкин. 1030 – 1031 йилларда ёзилган жаҳон илмий меросининг ноёб дурдона асари «Ҳиндистон» мутафаккирнинг ўзоқ изланишлари, тажрибалари, таҳлиллари, қиёслашлари ва тинимсиз меҳнати натижаси эди. У ҳақда олим шундай ёзади:  «Шундай  китоб вужудга келтириш иши мендан бошқа кимга муясcап бўлди? Лекин тангри мувоффақият бериб, мен маҳрум бўлган ҳаракатларга ҳозир бўлган кишигагина муяссар бўлиши мумкин» -дейди.

Беруний ўзгалар меҳнати эвазига кун кўрадиган, бошқаларни пешона тери билан топган бир парча нонини ҳам ўзлаштиришга ҳаракат қилган ва турли мансабларга чиқиб олган кишилар ҳурматга лойиқ эмасликлари ҳақида тўхталиб «Минерология» китобида шундай, ёзади: «Меҳнациз шон-шавкатга, мартабага эришган киши ҳурматга лойиқми? Юқоря мартабага меҳнациз эришган киши фароғат ва роҳат соясида яшайди, яхши кийинади, аммо улуғлик либосидан маҳрум, ялангочдир».

У, инсонни Аллоҳнинг ердаги вакили, инсоннинг асосий вазифаси меҳнат орқали кўзланган мақсадига эришиш, яхшилик орқали яхшилик кўришидир, деб қайд этади.

«Бугунги кунда жамиятимизда тадбиркорлик, эркин иқтисодий фаолият кенг ривожланаётгани, давлатимизнинг иқтисодий қудрати ортаётгани, халқимизнинг маънавияти бойиб, илм-зиё салоҳияти юксалаётгани Ватан равнақининг асоси бўлади. Бу ўзгаришлар жараёнининг устувор хусусияти- халқимизнинг бунёдкорлик фаолиятидир», – дейилади «Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар» рисоласида.

Ҳа, мамлакатимиз мустақилликка эришганига мана 30 йил бўлди. Бу йиллар вақт уммонидан бир томчи. Лекин, шу қисқа давр ичида халқимиз томонидан асрларга татугилик бунёдкорлик ишлари амалга оширилди. Бу меҳнатнинг эвази, илмнинг натижаси, адолат тантанаси, тарбиянинг ҳосиласидир.

Шу ўринда олимлар томонидан ўтказилган ушбу сўровномани илова қилиш фойдадан холи бўлмас, деб билдик.

Олимлар ўтказган 100 дан ортиқ эркак ва аёллар қамраб олинган сўровномасида қуйидаги саволлар қўйилди.  “Сиз қайтадан бола бўлиб қолсангиз, ота-онангиздан қайси сўзларни эшитишни  истардингиз?”. Улар “Менга сенга ишонаман”, “Мен сени яхши кўраман”, “Қўрқма. Биз сен билан” , “Хато қилишдан қўрқма”, “Этти пуштимизни танитганларида бундан ҳам яхшироқ бўлиб етишар эдик ва ҳ.к.з”

Сўралганларнинг 40% болаликдан ота-онадан рағбат, далда кўрмай ўсишганларини айтишган. Улар болаларига “Биз сенга ишонамиз”, “Сен зўр боласан” деган гаплар орқали тарбиялашганда улкан ютуқларни қўлга киритган бўлур эдик, деб жавоб беришган.

Сўралганларнинг 20% ота-онасидан “Мен сени яхши кўраман” , деган гапни эшитмасдан ўсишган. Бу фикрга кўпчилик қўшилади. Чунки ХХ асрнинг бошида бола тарбиясида оғир бешафқат воқелик ҳамда ҳодисалар сабаб бўлган. Ўшанда “болани қанча қийнасанг, қўрқса, кейин шунча меҳрибон бўлади” деган тушунча устун бўлган.

Сўралганларнинг 20 % етти пуштини билмаслигини айтишган. Уларга ота-оанлар ўз аждодларини таништиришмаган.

Сўралганларнинг 10% “Қўрқма, биз сен билан” деган жумлани зшитишмаган.  Бу эса уларда нима бўлганда ҳам менинг ота-онам бор, деган тушунча пайдо бўлмаган.

Сўралганларнинг 10% хато иш қилганларида ота-оналаридан нуқул жазо олишганини айтишган.

Юқоридагилардан хулоса қилиб, олимлар қуйидагиларни тасия этишади:

  1. Ҳеч қачон фарзандингиз Сизга ўхшаган бўлиб вояга етишини кутманг. Унга “Сиз” бўлишида эмас, “Ўзи” бўлишида кўмаклашинг.
  2. Боладан ҳар бир қилаётган меҳнатингиз эвазига ҳақ талаб қилманг.
  3. Қариганда аччиқ кўз ёш тўкмаслик учун фарзандингиздан аламингизни ола кўрманг. Зеро, “Нима эксанг – шуни оласан”
  4. Уни муаммоларига тепадан қараманг. Унда ҳам ўзига хос муаммолар анчагина эканини унутманг.
  5. Болани ҳеч қачон Ерга урманг.
  6. Ҳеч қачон ёдингиздан кўтарманг. Одамзодни энг зўр учрашуви-фарзандлари билан учрашувидир. Улар билан дийдор кўришувидир. Уни ўз дардингизга шерик қилманг.
  7. Фарзандингиз учун нимадир қилиб бера олмасангиз ўзингизни қийнаманг. Чунки, фарзандингизга нима қилиб берсангиз ҳам, у камдек кўринаверади.
  8. Бола сизни қийновчи эмас. У Сизга Ҳаёт томонидан берилган бебаҳо ёдгорлик. Сиз унисалоҳиятни ривожлантиринг ва қалбини ҳимоя қилинг.
  9. Бировни боласини ҳам яхши кўринг. Ўзингизга тиламайдиган нарсаларни бошқаларга ҳам раво кўрманг.
  10. Фарзандингизни доим яхши кўринг-хоҳ у иқтидорсиз бўлсин, хоҳ омадсиз ёки улғайган бўлсин.

The post ТАРБИЯ – КОМИЛЛИК САРИ ҚАДАМ appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/2774/feed 0
Она тилим – миллат таянчи! http://surgery.med.tma.uz/archives/2764 http://surgery.med.tma.uz/archives/2764#respond Thu, 21 Oct 2021 03:04:36 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=2764   Тил ҳар бир миллатнинг энг азиз бойлиги, унинг маънавий қиёфаси, маданияти, ички дунёсини акс эттирувчи муҳим восита саналади. Маърифатпарвар бобомиз Абдулла Авлонийнинг “Ҳар бир миллатнинг дунёда борлиғини кўрсатадурган ойинайи ҳаёти тил ва адабиётидур. Миллий тилни йўқотмак – миллатнинг руҳини йўқотмакдур” деган ҳикматли сўзлари ҳам бу фикрни яққол тасдиқлайди. Хақлқимизнинг бебеҳо бойлиги бўлган ўзбек тили…

The post Она тилим – миллат таянчи! appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
 

Тил ҳар бир миллатнинг энг азиз бойлиги, унинг маънавий қиёфаси, маданияти, ички дунёсини акс эттирувчи муҳим восита саналади.

Маърифатпарвар бобомиз Абдулла Авлонийнинг “Ҳар бир миллатнинг дунёда борлиғини кўрсатадурган ойинайи ҳаёти тил ва адабиётидур. Миллий тилни йўқотмак – миллатнинг руҳини йўқотмакдур” деган ҳикматли сўзлари ҳам бу фикрни яққол тасдиқлайди.

Хақлқимизнинг бебеҳо бойлиги бўлган ўзбек тили дунёдаги қадимий ва бой тиллардан бири бўлиб, халқимиз учун миллий ўзлигимиз ва мустақил давлатчилигимиз тимсоли,  маънавий бойлик, буюк қадриятдир.

Президентимиз ўз нутқларидан бирида  “Улуғ аллома, ХХ аср бошида олти тилли – ўзбек, араб, форс, ҳинд, турк ва рус тилларида луғат тузган Исҳоқхон Ибратнинг мана бу ҳикматли сўзларини эслатган эдилар: “Бизнинг ёшлар албатта бошқа тилни билиш учун саъй-ҳаракат қилсинлар, лекин аввал ўз она тилини кўзларига тўтиё қилиб, эҳтиром кўрсацинлар. Зеро, ўз тилига садоқат – бу ватаний ишдир”.

Дарҳақиқат, ҳозирги тез ўзгараётган глобаллашув даврида ўзбек тилининг ўзига хос бетакрор хусусиятларини сақлаб қолиш, уни келажак авлодга бешикаст етказиш бизнинг аждодларимиз ва келгуси авлод олдидаги муқаддас бурчимиздир.

Тарихга назар ташласак, асрлар, даврлар ўтиши билан кўплаб тиллар истеъмолдан чиқиб, “ўлик тил”га айланганини кўрамиз. Лотин, оромий, қадимги юнон, келт, шумер, аккад, хетт тиллари… Улар қатори бир пайтлар юртимиз ҳудудида муомалада бўлган қадимги хоразмий, сўғд, бохтарий (бақтрий) тилларини ҳам келтириш мумкин. Турли босқинлар, ижтимоий-сиёсий жараёнлар, авлодлар, дин ва мафкуралар алмашуви сингари омиллар тилларнинг тақдирида ҳал қилувчи рол ўйнаган. Бу жараён бугунги кунда ҳам давом этмоқда. Ҳар икки ҳафтада 1 та тил ўлик тилга айланмоқда. Бу ҳолат ҳар бир тил эгаларини сезгирликка чақиради.

Ўзбек тили мансуб бўлган туркий тиллар оиласига 30 дан зиёд тил киради ва уларда Ер юзида 250 миллиондан ортиқ киши сўзлашади. Олимларнинг фикрича, бугун туркий тиллар орасида фақат олтита тилнинг ҳолати барқарор деб баҳоланган. Булар давлат тили мақомига эга бўлган ўзбек, турк, озарбайжон, қозоқ, туркман, қирғиз тилларидир.

Ўзбек тилининг халқаро миқёсдаги мавқейи тобора юксалмоқда. Дунё миқёсида ўзбек тилида гаплашувчиларнинг умумий сони 50 миллионга етади. Википедия маълумотларига кўра, ўзбек тили сўзлашувчилар сони бўйича дунёда 27-ўринда туради. Агар дунёда 7000 га яқин тил ва лаҳжа мавжудлигини эътиборга олсак, бу яхши кўрсаткич.

Ўзбек тили давлат тили мақомига эга бўлган 100 та тилдан биридир. Ҳолбуки, дунёда бундай юксак мақомга эга бўлмаган, аммо юз миллионлаб кишилар сўзлашадиган тиллар ҳам бор. Ўзбек тили қўшни давлатларда ҳам муомаладаги асосий тиллардан саналади. Хусусан, қўшни Тожикистонда ва Қирғизистонда ўзбеклар туб миллат вакилларидан кейинги ўринда туради. Афғонистонда эса ўзбек тили пушту ва дарий тилларидан кейинги учинчи расмий тил саналади.

Бугун ўзбек тили дунё ахборот маконида ҳам ўз ўрнига эга тиллар қаторидан ўрин олган. Ўнлаб йирик халқаро ахборот маҳкамалари, радио ва телеканаллар ўз материалларини ўзбек тилида ҳам тарқатишмоқда. Википедия, Гугл, Фейсбук сингари йирик мессенжерлар, ижтимоий тармоқлар, интернет платформаларида ўзбек тилининг мавқейи ошиб бормоқда.

Ўзбекистоннинг Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгашига аъзо бўлиши ўзаро иқтисодий ҳамкорликни кучайтиришга, туркий тиллар, хусусан, ўзбек тилининг халқаро нуфузини оширишга хизмат қилмоқда.

Ўзбек тили қадимий ва бой тарихга эга бўлиб, унинг шаклланишида милоддан олдинги ва милоддан кейинги дастлабки асрларда минтақамиз ҳудудида яшаган бақтрийлар, сўғдийлар, хоразмийлар ҳамда бошқа элат ва миллатлар ўз таъсирини кўрсатгани ҳақида мавжуд илмий манбалар далолат беради.

Ўзбек тилининг ҳар томонлама тараққий топиши ва адабий тил сифатида майдонга чиқишида қадимий туркий тил катта ҳисса қўшганини алоҳида таъкидлаш табиийдир.

Шу борада Маҳмуд Кошғарий, Юсуф Хос Ҳожиб, Аҳмад Югнакий, Атоий, Саккокий, Лутфий каби илму фан ва адабиёт намояндаларининг хизмати ва қолдирган мероси муҳим ўрин эгаллаганини қайд этиш жоиз.

Ўзбек адабий тили айниқса ХИВ-ХВ асрларда – Амир Темур ва темурийлар даврида ривожланишнинг янги, юксак босқичига кўтарилди. Буюк шоир ва мутафаккир Алишер Навоий умумбашарият маданий хазинасидан муносиб ўрин олган ўлмас асарларини айнан она тилимизда яратиб, унинг шуҳратини бутун дунёга тараннум этди.

Заҳириддин Муҳаммад Бобур, Муҳаммадризо Огаҳий, Бобораҳим Машраб, Муқимий, Фурқат каби ўнлаб мумтоз адиб ва алломаларимизнинг ижодида она тилимизнинг луғат бойлиги, бадиий имкониятлари, унинг гўзаллиги ва нафосати янада ёрқин намоён бўлганини таъкидлаш лозим.

Мустамлака тузумининг тазйиқларига қарамасдан, ўз ҳаётини халқимизнинг маънавий камолотига, она тилимизнинг равнақ топишига бағишлаган Маҳмудхўжа Беҳбудий, Абдулла Авлоний, Абдурауф Фитрат, Абдулҳамид Чўлпон, Абдулла Қодирий каби улуғ маърифатпарварларнинг улкан хизматларини, бу йўлда ҳақиқий ватанпарвар, юртпарвар, миллатпарвар сифатида из қолдирган зиёли инсонларнинг номларини эл-юртимиз доимо ҳурмат билан эслайди.

1989-йил 21-октябрда ўзбек тилига “Давлат тили” мақомининг берилиши ўзбек тили тараққиёти учун туб бурилиш ясади. Юртимизда мустабид тузум ҳали ўз ҳукмини ўтказиб турган ғоят оғир шароитда халқимизнинг тақдири ва келажагини ҳал қиладиган қонунни қабул қилинишида Биринчи Президентимиз муҳтарам Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг сиёсий иродаси катта ўрин тутди.

Мустақиллик йилларида ўзбек тилининг қадри яна баланд бўлди. Давлатимиз мустақиллиги айнан она тилимизда жаҳонга эълон қилинди; мамлакатимизнинг Асосий қонуни – Конституциямиз ўзбек тилида яратилди, юртимиз бўйлаб ва халқаро майдонларда Давлат мадҳиямиз она тилимизда янграмоқда.

Шунингдек, 1990-йили Вазирлар Маҳкамасининг “Давлат тили тўғрисида”ги қонунни амалга ошириш давлат дастури тўғрисида”ги қарори,  1993-йилда “Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини жорий этиш тўғрисида”ги қонун, 1995-йили “Давлат тили ҳақида”ги қонуннинг янги таҳрири, 1996-йили ушбу қонунни амалга оширишга қаратилган давлат дастурига тегишли ўзгартиришлар киритиш ҳақида Вазирлар Маҳкамасининг қарори ва шу каби бошқа ҳужжатлар қабул қилингани бу борада муҳим аҳамият касб этди.

Ҳозирги кунда ўзбек тили давлат тили сифатида сиёсий-ҳуқуқий, иқтисодий-ижтимоий, маънавий-маърифий ҳаётимизда фаол қўлланмоқда, халқаро минбарлардан баралла янграмоқда.

Давлатимизда китобхонлик маданиятини ошириш бўйича қабул қилинган  фармон ва қарорлар ўзбек тили равнақига бевосита хизмат қилмоқда.

Юзлаб боғчалар, мактаблар, олий ўқув юртлари, янги газета ва журналлар, теле-радио каналлар, нашриётлар, маданий-маърифий муассасалар, кутубхоналар она тилимизда фаолият юритмоқда.

2016-йилда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг фаолияти йўлга қўйилди. Бу ерда фолклоршунослик, диалектология, туркология, матншунослик каби йўналишларда ўзбек тили илмий нуқтайи назарлардан тадқиқ этилмоқда.

Ўзбек тили ва уни ўқитиш масаласида янги ўқув дастурлари яратилмоқда, дарслик ва қўлланмалар, рисола ва монографиялар нашр этилмоқда, илмий анжуманлар, оммавий ахборот воситаларида ўзбек тилининг бугуни ва истиқболи ҳақида амалий таклиф ва ташаббуслар билдирилмоқда.

Пойтахтимиз марказида яратилган Адиблар хиёбониниг адабиётимизнинг буюк намояндалари, ўзбек тилининг чинакам жонкуярлари хотирасига бағишлангани айниқса эътиборлидир.

Она тилимиз ва миллий адабиётимизни улуғлаш, унинг бой хазинаси, таровати ва нафосатини ёш авлодимизга етказиш мақсадида, юртимизда атоқли шоир ва адибларимиз номларидаги ижод мактаблари ташкил этилди. Муҳаммад Ризо Огаҳий, Исҳоқхон Ибрат, Абдулла Қодирий, Ҳамид Олимжон ва Зулфия, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов, Ибройим Юсупов, Ҳалима Худойбердиева, Муҳаммад Юсуф номидаги ижод мактабларида энг аввало ўзбек тили ва адабиётини, бадиий ижод сирларини чуқур ўрганиш учун барча шароитлар яратилмоқда.

Давлатимиз раҳбарининг 2019-йил 4-октябрдаги “Ўзбекистон Республикасининг “Давлат тили ҳақида”ги қонуни қабул қилинганининг ўттиз йиллигини кенг нишонлаш тўғрисида”ги қарори эълон қилинди. Ҳукумат миқёсида байрамни нишонлаш бўйича чора-тадбирлар режаси ишлаб чиқилди. Республиканинг барча вилоятларида турли тадбирлар, давра суҳбатлари ўтказилди.

Она тилимизга давлат тили мақоми берилганининг 30 йиллиги муносабати билан давлат тадбири ўтказилиб, унда Президентимизнинг шахсан иштироки ҳамда давлат тилининг нуфузини янада ошириш бўйича билдирган таклифлари, белгилаб берган вазифалари, қолаверса, “Ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги нуфузи ва мавқейини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони, Вазирлар Маҳкамасида давлат тилини ривожлантириш департаментининг ташкил қилиниши, бундан буён 21-октябр мамлакатимизда она тили байрами сифатида кенг нишонланиши давлатимиз томонидан она тилимиз – ўзбек тилига ҳурмат ва эътиборнинг амалдаги ифодасидир.

Давлат тилини ривожлантириш департаменти томонидан шу қисқа вақт ичида жиддий ишлар амалга оширилди. Атамалар Комиссияси фаолияти йўлга қўйилди, “Давлат тили тўғрисида” қонуннинг янги таҳрири, ўзбек тилини ривожлантиришнинг 2020-2030- йилларга мўлжалланган консепсия лойиҳаси ишлаб чиқилди.

2020-йилнинг 23-сентябр куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёев Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош ассамблеясининг                                   75-сессиясида ўзбек тилида нутқ сўзлади. Бу чинакам тарихий ҳодиса эди. Президентимиз ўз тилимизда бутун дунёга мустақил мамалакатнинг ўз тилида дунёга айтар сўзи борлигини намоён қилди.

Бугунги кунда халқаро майдонда обрў-эътибори тобора юксалиб бораётган Ўзбекистонимизни дунёга тараннум этишда она тилимиз ҳам катта ҳисса қўшмоқда.

Ўзбек тили Америка Қўшма Штатлари, Буюк Британия, Германия, Франсия, Швеция, Россия, Украина, Хитой, Япония, Жанубий Корея, Ҳиндистон, Туркия, Афғонистон, Озарбайжон, Тожикистон, Қозоғистон, Туркманистон, Қирғизистон каби давлатларнинг 60 га яқин университетлари ва 100 дан зиёд мактабларида ўрганилмоқда. Ўзбек тили ва адабиёти бўйича илмий изланишлар олиб бораётган чет эллик олим ва тадқиқотчилар сони йил сайин кўпаймоқда.

Мамлакатимизнинг хориждаги элчихоналари ва дипломатик ваколатхоналари қошида “Ўзбек тилининг дўстлари” клублари ташкил этилмоқда.

Яқинда бўлиб ўтган “Ўқитувчи ва мураббийлар куни” муносабати билан ўтказилган байрам тадбирида Президентимиз юртимизда 3-Ренессансни яратиш масаласини кун тартибига қўйдилар. Аминмизки, орадан йиллар ўтиб юртимизда                        3-Уйғониш даври бўлади ва ўзбек тилида яратилган илм-фан ривожи яна дунё тамаддунига катта ҳисса қўшади. Ўзбекнинг янги Беруний, Хоразмий, Ибн Сино, Фарғоний, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоийлари дунёга ўзбекнинг тафаккурини, зиёсини таратади.

2019-йил 21-октябр куни давлатимиз раҳбари томонидан имзоланган Фармонда ҳам давлат тилининг халқаро миқёсдаги ўрни ва нуфузи, унинг бошқа тиллар билан алоқалари истиқболларини белгилаш, хорижда истиқомат қилувчи ватандошлар ва ўзбек тилини ўрганиш истагида бўлган чет эл фуқаролари учун ўзбек тили дарсликлари ва электрон дарсликларни ишлаб чиқиш ҳамда уларни кенг миқёсда тарқатиш, ўзбек тилини ўргатиш бўйича махсус курсларни ташкил этиш каби вазифалар белгиланган.

“Аждодларимиз, ота-боболаримиз айнан она тилимиз орқали жаҳонга ўз сўзини айтиб келганлар. Шу тилда буюк маданият намуналарини, улкан илмий кашфиётлар, бадиий дурдоналар яратганлар”, деган эди Президентимиз Шавкат Мирзиёев ўзбек тилига Давлат тили мақоми берилган куннинг 30 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида.

Алишер Навоий ҳазратлари “Тилга эътиборсиз, элга эътиборсиз”, дея бежиз таъкидламаган. Она тилини севмаган, унинг қадрини англамаган инсон юрагида эл-юртга бўлган муҳаббат ҳам бўлмайди. Биз тилимизни асраш ва уни ривожлантириш учун қанчалик ҳаракат қилсак, унинг дунё ҳамжамияти майдонидаги нуфузи ва пойдевори ҳам шунчалик мустаҳкамланиб боради.

Шунингдек, иқтидорли ёшларнинг ижодий салоҳиятини юзага чиқариш ва ривожлантириш, уларнинг давлат тилини тарғиб қилувчи ижодий ишларини ривожлантириш ва оммалаштириш орқали ёш авлодда она тилига нисбатан миллий ғурур ҳиссини шакллантириш, уларда умуминсоний қадриятларга бўлган ҳурмат туйғусини тарбиялаш адлия идоралари ходимларининг ҳам вазифасидир.

Она тилимизнинг улкан ютуқлари, унинг нуфузи ҳақида шаҳримизнинг ўрта таълим мактаблари, коллеж ва академик лицейлари ўқитувчи ва ўқувчилари иштирокида ўтказилган онлайн тарзидаги брифингларда, олиб борилган тадбирларда тушунтириш ҳамда ўқув ишлари доимий равишда ташкиллаштириб келинмоқда. Кенг жамоатчиликда ватанпарварлик, маънавий – адабий меросимиз, она тилимиз тарихига қизиқиш уйғотиш, уни асраб авайлашга чорлаш каби мақсадлар ҳам кўзда тутилганки, уларнинг амалга ошиши тилимиз тараққиёти билан боғлиқ ўта муҳим омиллардир.

Тил – миллатнинг сўнги қўрғони. Миллат руҳи фақат тилда сақланиб қолади. Таниқли олим Зуҳриддин Исомиддин тўғри таъкидлаганидек: “Ўзбек тили бизнинг миллий бойлигимиз ёки фахри – ғуруримиз эмас. У.. байроқ, герб ё гимн сингари рамзлардан бири ҳам эмас. Чунки уларнинг ҳаммасини, шароит тақозо қилса – ўзгартирса бўлади. Аммо тилингизни қандай ўзгартирасиз? Тил – миллатнинг жони. Шу тил бўлмаса – ўзбек йўқ, Ўзбекистон йўқ”.

2019-йил 21-октябр куни давлатимиз раҳбари томонидан имзоланган Фармонда ҳам давлат тилининг халқаро миқёсдаги ўрни ва нуфузи, унинг бошқа тиллар билан алоқалари истиқболларини белгилаш, хорижда истиқомат қилувчи ватандошлар ва ўзбек тилини ўрганиш истагида бўлган чет эл фуқаролари учун ўзбек тили дарсликлари ва электрон дарсликларни ишлаб чиқиш ҳамда уларни кенг миқёсда тарқатиш, ўзбек тилини ўргатиш бўйича махсус курсларни ташкил этиш каби вазифалар белгиланган.

“Аждодларимиз, ота-боболаримиз айнан она тилимиз орқали жаҳонга ўз сўзини айтиб келганлар. Шу тилда буюк маданият намуналарини, улкан илмий кашфиётлар, бадиий дурдоналар яратганлар”, деган эди Президентимиз Шавкат Мирзиёев ўзбек тилига Давлат тили мақоми берилган куннинг 30 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида.

Алишер Навоий ҳазратлари “Тилга эътиборсиз, элга эътиборсиз”, дея бежиз таъкидламаган. Она тилини севмаган, унинг қадрини англамаган инсон юрагида эл-юртга бўлган муҳаббат ҳам бўлмайди. Биз тилимизни асраш ва уни ривожлантириш учун қанчалик ҳаракат қилсак, унинг дунё ҳамжамияти майдонидаги нуфузи ва пойдевори ҳам шунчалик мустаҳкамланиб боради.

Шунингдек, иқтидорли ёшларнинг ижодий салоҳиятини юзага чиқариш ва ривожлантириш, уларнинг давлат тилини тарғиб қилувчи ижодий ишларини ривожлантириш ва оммалаштириш орқали ёш авлодда она тилига нисбатан миллий ғурур ҳиссини шакллантириш, уларда умуминсоний қадриятларга бўлган ҳурмат туйғусини тарбиялаш адлия идоралари ходимларининг ҳам вазифасидир.

The post Она тилим – миллат таянчи! appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/2764/feed 0
Президент сайлови хукукий асослари http://surgery.med.tma.uz/archives/2756 http://surgery.med.tma.uz/archives/2756#respond Wed, 13 Oct 2021 05:38:07 +0000 http://surgery.med.tma.uz/?p=2756 Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови мамлакати¬миз ҳаётидаги ғоят муҳим ижтимоий-сиёсий воқеа ҳисобланади.Чунки, бу давлат раҳбари – Президентни сайлаш билан боғлиқ ўта масъулиятли жараёндир. Зеро, мамлакатимиз келажаги, унинг янада тараққий топиши давлат раҳбари лавозимига энг муносиб номзодни сайлаш ҳамда бу жараёнда сайловчилар қабул қиладиган қарорга боғлиқдир. Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловига тайёргарлик кўриш ҳамда уни демокра¬тик тарзда очиқ…

The post Президент сайлови хукукий асослари appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови мамлакати¬миз ҳаётидаги ғоят муҳим ижтимоий-сиёсий воқеа ҳисобланади.Чунки, бу давлат раҳбари – Президентни сайлаш билан боғлиқ ўта масъулиятли жараёндир. Зеро, мамлакатимиз келажаги, унинг янада тараққий топиши давлат раҳбари лавозимига энг муносиб номзодни сайлаш ҳамда бу жараёнда сайловчилар қабул қиладиган қарорга боғлиқдир. Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловига тайёргарлик кўриш ҳамда уни демокра¬тик тарзда очиқ ва ошкора ўтказиш билан боғлиқ масалалар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оши¬рилади.

Жорий йилнинг 24-октябрида бўлиб ўтадиган Президент сайлови миллий сайлов амалиёти ва халқаро сайлов меъёрла¬рига мос равишда қабул қилинган сайлов қонунчилиги асосида ўтказилади.

Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловига оид қонунчилик ҳужжатлари тизими қуйидагилардан иборат:

– Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (1992-йил 8-де¬кабр);

– Ўзбекистон Республикаси Сайлов кодекси (2019-йил 25-июн) ;

– Ўзбекистон Республикаси «Сиёсий партиялар тўғрисида»ги қонуни (1996-йил 26-декабр), «Сиёсий партияларни молиялаш¬тириш тўғрисида»ги қонуни (2004-йил 30-апрел);

– Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси¬нинг қарорлари.

Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, Ўзбекистон Республи¬каси Конституциясида инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва маж¬буриятлари, жамоат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг ҳуқуқий асослари ҳамда давлат ҳокимияти ва бошқарув орган¬ларининг ҳуқуқий мақомига оид нормалар билан бир қаторда сайловга оид тамойил ҳамда қоида-талаблар мустаҳкамланган.

Конституциямиздаги Ўзбекистон Республикаси Президен¬ти сайлови билан боғлиқ қоида-талаблар муҳим аҳамиятга эга бўлиб, биринчидан, фуқароларнинг сиёсий ҳуқуқларини таъмин¬лаш орқали мамлакат раҳбари бевосита сайловчилар томонидан сайланади, иккинчидан, жамоат ташкилотлари ва фуқаролик жа¬мияти институтларининг тобора ривожланиши асосида сиёсий партияларнинг давлат органларини шакллантиришдаги фаолия¬тини кафолатлайди, учинчидан, сайлов ҳуқуқи тамойиллари ва муддатлари асосида Ўзбекистон Республикаси Президенти сай¬лови мустақил сайлов комиссиялари томонидан амалга ошири¬лиши таъминланади.

Конституциямизнинг 10-моддасида Ўзбекистон халқи номи¬дан фақат у сайлаган Республика Олий Мажлиси ва Президенти иш олиб бориши мумкинлиги, шунингдек, жамиятнинг бирон-бир қисми, сиёсий партия, жамоат бирлашмаси, ижтимоий ҳаракат ёки алоҳида шахс Ўзбекистон халқи номидан иш олиб боришга ҳақли эмас деб белгиланган. Ушбу норма президентлик сайлови¬нинг давлат тараққиёти ва халқ фаровонлигини таъминлашдаги аҳамияти билан боғлиқдир.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 32-моддасига мувофиқ, фуқаролар жамият ва давлат ишларини бошқаришда бевосита ҳамда ўз вакиллари орқали иштирок этиш ҳуқуқига эгадир. Бундай иштирок этиш ўзини ўзи бошқариш, референ¬думлар ўтказиш ва давлат органларини демократик тарзда таш¬кил этиш йўли билан амалга оширилади.

Бундан ташқари, Асосий қонунимизнинг 60-моддасида сиёсий партиялар турли табақа ва гуруҳларнинг сиёсий ирода¬сини ифодалайдилар ва ўзларининг демократик йўл билан сай¬лаб қўйилган вакиллари орқали давлат ҳокимиятини тузишда иштирок этиши билан боғлиқ норманинг белгиланиши уларнинг сайлов жараёнидаги конституциявий мақомини мустаҳкамлайди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг мақоми Конституциянинг 89-моддасида белгиланган бўлиб, унга кўра Ўзбекистон Республикаси Президенти давлат бошлиғидир ва давлат ҳокимияти органларининг келишилган ҳолда фаолият юритиши¬ни ҳамда ҳамкорлигини таъминлайди. Шунинг учун ҳам мамлакатнинг ички ва ташқи сиёсатининг асосий йўналишларини белгилайдиган ва Ўзбекистон халқи номидан иш олиб борувчи мансабдор шахс сифатида давлат раҳбарлигига номзодлар учун тегишли талаблар конституция даражасида мустаҳкамланган.

Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 90-мод¬дасига кўра, Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига ўттиз беш ёшдан кичик бўлмаган, давлат тилини яхши билади¬ган, бевосита сайловгача камида 10 йил Ўзбекистон ҳудудида муқим яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқароси сайланиши мумкин.

Демак, Конституция ва сайлов қонунчилиги асосида Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод учун белги¬ланган талабларни қуйидагича изоҳлаймиз:

  1. Ўттиз беш ёшдан кичик бўлмаслиги. Давлат раҳбари си¬фатида уни бошқариш мақсадида президентлик сайловларида ўз номзодини илгари сураётган шахс муайян ҳаётий тажрибага эга бўлиши керак. Тажрибага бир неча йиллар давомида ҳаёт синов¬ларидан ўтиш орқали эришилади. Шу жиҳатдан Президентликка номзод учун ёш сензи 35 ёш деб олинган. Одатда, шахс бу ёшга етгач, муҳим қарорларни қабул қилиш борасида ўз мустақил позициясига эга бўлади. Мазкур ёш сензи давлат ва жамиятни бошқаришда муайян ёш ва тажрибанинг аҳамияти катта эканли¬гидан келиб чиқиб белгиланган.
  2. Давлат тилини, яъни ўзбек тилини яхши билиши. Бу ҳам жуда муҳим талаблардан бири бўлиб, Ўзбекистонни бошқаришга даъвогарлик қилаётган номзод, албатта ўзбек тилини яхши би¬лиши зарур. Айниқса, сўнгги йилларда мамлакатимизда давлат тилининг нуфузини юксалтиришга сиёсатнинг муҳим йўналиши сифатида эътибор қаратилаётган бир вақтда бу талабнинг аҳамияти янада ошиб бормоқда.
  3. Бевосита сайловгача камида 10 йил Ўзбекистон ҳудудида муқим яшаётган бўлиши. Ушбу талабнинг аҳамияти шундаки, муайян юртда муқим яшаган шахсгина шу мамлакатнинг мавжуд шарт-шароитларини, ютуқ ва камчиликларини, шунингдек ўз халқининг қувончу ташвишларини яхши билади. Шунинг учун бу юртда яшаётган аҳоли билан ҳамнафас бўлган, улар билан бир шароитда яшаган инсоннинг президентликка номзод сифа¬тида кўрсатилиши мантиқан тўғри бўлади.
  4. Ўзбекистон Республикасининг фуқароси бўлиши керак. Бу ҳам жуда муҳим талаблардан бири. Албатта, муайян мамлакатга раҳбарлик қилиш, уни бошқариш учун шу давлатнинг фуқароси бўлиш талаби алоҳида аҳамиятга эга. Ушбу талаб орқали ном¬зоднинг шу давлат фуқаролигига тегишлилиги акс эттирилган. Сайлов ва сиёсий жараёнларда фуқаролик масаласининг яна бир муҳим жиҳати шундаки, бу мамлакатнинг кейинги тақдири би¬лан боғлиқ. Фақат шу юрт фуқароси мамлакат тақдири ҳақида кўпроқ қайғуради. Шунинг учун нафақат, номзод кўрсатишда, балки сайловда иштирок этиш, овоз бериш учун ҳам фуқаролик талаби белгиланган.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 23-боби «Сай¬лов тизими»га бағишланган бўлиб, мамлакатимиз сайлов тизи¬мига оид муҳим тамойил ва нормаларни белгилайди.

Хусусан, Конституциямизнинг 117-моддасида Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари сайлаш ва сайланиш ҳуқуқига ва ҳар бир сайловчи бир овозга эга эканлиги, шунингдек, овоз бериш ҳуқуқи, ўз хоҳиш иродасини билдириш тенглиги ва эркинлиги ка¬фолатланган.

Бундан ташқари, ушбу моддада сайлов ҳуқуқининг муҳим принсиплари мустаҳкамланган бўлиб, сайлов жараёнларини ҳалқаро сайлов стандартлари асосида очиқ-ошкора ва демокра¬тик тарзда ўтказишга имкон беради.

Сайлов ҳуқуқи принсипларининг мазмун-моҳиятини қуйидагича изоҳлаш мумкин:

Умумий сайлов ҳуқуқи. Ушбу принсипнинг моҳияти сайлов¬ларнинг умумийлигини, яъни Ўзбекистон Республикаси Прези¬денти сайловида сайлов куни ўн саккиз ёшга тўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари сайлаш ҳуқуқига эгалигини, шунинг¬дек, фуқаролар жинси, ирқий ва миллий мансублиги, тили, дин¬га муносабати, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеи, маълумоти, машғулотининг тури ва хусуси¬ятидан қатъи назар тенг сайлов ҳуқуқига эгалигини англатади.Ўзбекистон Республикасининг Сайлов кодексида Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловининг ўзига хос хусусиятлари билан боғлиқ масалалар алоҳида ҳуқуқий тартибга солинган.

Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловининг ўзига хос хусусиятлари Сайлов кодексининг 12-бобида белгиланган бўлиб, қуйидаги нормалардан иборат:

  • Ўзбекистон Республика¬си Президентлигига номзодга қўйиладиган талаблар (61-модда);
  • Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш ҳуқуқи (62-модда);
  • Ўзбекистон Республикаси Президенти сай¬ловида иштирок этиш учун сиёсий партиялар томонидан тақдим этиладиган ҳужжатлар (63-модда);
  • Ўзбекистон Республика¬си Президентлигига номзодлар кўрсатиш тартиби (64-модда);
  • Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига киришиш (65-модда);
  • Ўзбекистон Республикаси Президентлигига муддати¬дан илгариги сайлов (66-модда).

Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, сиёсий партиялар Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш ҳуқуқига эга бўлиб, ўз сиёсий ғояси, дастури ва сайловолди платформаси асосида сайлов жараёнида кураш олиб борадилар.

Сайлов кодексининг 62-моддасига мувофиқ сиёсий партия сайлов кампанияси бошланганлиги эълон қилинган кундан ка¬мида тўрт ой олдин Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан рўйхатга олинган тақдирдагина Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод кўрсата олади.

Шу кодекснинг 63-моддасига асосан Ўзбекистон Республи¬каси Президенти сайловида иштирок этиш учун сиёсий партия сайловга камида етмиш кун қолганида Марказий сайлов комис¬сиясига қуйидагиларни тақдим этиши керак:

– сайловда иштирок этиш тўғрисида партия раҳбари томо¬нидан имзоланган ариза;

– Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг сиёсий партия рўйхатга олинганлиги тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган маълумотнома;

– Ўзбекистон Республикаси Президентлигига бўлажак ном¬зод тўғрисидаги маълумотлар.

Марказий сайлов комиссияси тақдим этилган ҳужжатлар асосида партиянинг сайловда иштирок этишига ижозат бериш тўғрисида беш кунлик муддат ичида узил-кесил қарор қабул қилади ҳамда сиёсий партиянинг ваколатли вакилига рўйхатга олинганлик гувоҳномасини ва белгиланган намунадаги имзо варақаларининг бланкаларини беради. Сайловда иштирок этув¬чи партияларнинг рўйхати аризаларнинг келиб тушиши навбати тартибида марказий матбуотда эълон қилинади.

Сайлов кодексининг 64-моддасига асосан Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш сайловга олтмиш беш кун қолганида бошланади ва қирқ беш кун қолганида ту¬гайди.

Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш сиёсий партияларнинг юқори органлари томонидан амалга оширилади.

Сиёсий партия Ўзбекистон Республикаси Президентлигига фақат ўз партияси аъзолари орасидан ёки партиясизни номзод этиб кўрсатишга ваколатлидир. Сиёсий партиянинг раҳбари Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзодни рўйхатга олишни илтимос қилиб Марказий сайлов комиссиясига ариза билан мурожаат этади. Аризага қуйидагилар илова қилинади:

– сиёсий партия юқори органининг Ўзбекистон Республика¬си Президентлигига номзод кўрсатиш тўғрисидаги қарори;

– сиёсий партия юқори органи мажлисининг Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод кўрсатиш тўғрисидаги баённомаси, унда Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзоднинг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган санаси, касби, лавозими (машғулотининг тури), иш ва яшаш жойи, пар¬тиявийлиги кўрсатилади;

– Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзоднинг ўз номзоди овозга қўйилишига рози эканлиги тўғрисидаги аризаси.

Сиёсий партия томонидан тақдим этилган Ўзбекистон Республикаси Президентлигига кўрсатилган номзодни қўллаб-қувватловчи имзо варақаларида Ўзбекистон Республикаси жами сайловчилари умумий сонининг камида бир фоизининг имзоси бўлиши керак. Бунда сиёсий партия битта маъмурий-ҳудудий тузилмада (Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят, Тошкент шаҳри) имзолар умумий сонининг кўпи билан саккиз фоизини тўплаши мумкин.

The post Президент сайлови хукукий асослари appeared first on Department of Faculty and Hospital Surgery №1.

]]>
http://surgery.med.tma.uz/archives/2756/feed 0